Eindelijk komen er excuses voor de jongeren die getraumatiseerd raakten door de gesloten jeugdzorg

In dit artikel:

Op 29 augustus 2026 bieden de ministeries van Volksgezondheid en Justitie, de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en Jeugdzorg Nederland excuses aan aan jongeren die in de gesloten jeugdzorg hebben gezeten. De precieze formulering wordt pas tijdens de bijeenkomst bekendgemaakt. De excuses moeten het leed erkennen dat voortkwam uit misstanden, zoals verregaande vrijheidsbeperking en een repressief leefklimaat.

Sinds 2008 zijn naar schatting twintigduizend jongeren zonder strafbaar feit in instellingen voor gesloten jeugdzorg opgesloten. Hun verblijf duurde gemiddeld zes tot acht maanden. De sector ontstond als alternatief voor plaatsing van kwetsbare kinderen in jeugdgevangenissen, maar veel voormalige gevangenissen werden omgebouwd met behoud van hekken, personeel en een streng regime. In de praktijk kregen jongeren vaak weinig onderwijs of behandeling en werden ze vooral beheerst en geïsoleerd.

Voormalige bewoners Jason Bhugwandass en Mohini behoren tot de activisten die de omslag in het denken hebben aangejaagd. De campagne ‘Onschuldig opgesloten’ van Het Vergeten Kind uit 2022 leverde 134.000 handtekeningen op en leidde mede tot het kabinetsbesluit om de gesloten jeugdzorg af te bouwen. Bhugwandass benadrukt dat het niet om individuele nare ervaringen gaat, maar om systematisch onrecht. Jongeren werden volgens hem verantwoordelijk gemaakt voor problemen die vaak waren ontstaan door tekortschietende hulpverlening en voortdurende doorplaatsingen.

Zijn onderzoek naar de Zikos-afdeling in Harreveld maakte de ernst in 2024 zichtbaar. Een groep van 51 jongeren vertelde dat zij gemiddeld 20,5 uur per dag in een cel zaten, gemiddeld slechts twee uur per dag onderwijs kregen en meestal geen behandeling ontvingen. Emoties zoals boosheid en verdriet konden worden bestraft. Negen op de tien deelnemers hielden trauma’s aan hun verblijf over. Na het onderzoek stelde de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd een opnamestop in en besloot de VNG de afdeling niet meer in te kopen. Een vervolgrapport meldde dit jaar dat vijf deelnemers inmiddels zijn overleden en 38 jongeren een zelfmoordpoging hadden gedaan.

In gesprekken over de excuses ontstond discussie over de vraag wie verantwoordelijkheid moet nemen. Sommige aanbieders wilden vooral namens hun eigen instellingen spreken, terwijl bestuurders als Bas Timman en Arno Lelieveld vinden dat de hele jeugdzorgsector excuses moet maken. Volgens hen konden instellingen jongeren doorverwijzen als hun zorgvraag niet paste, terwijl gesloten jeugdzorg vanwege wetgeving en morele druk iedereen moest opnemen. De gesloten instellingen waren daarmee het eindpunt van een breder falend systeem van jeugdbescherming, met te weinig passende hulp en veel wisselingen van woonplek.

Ervaringsdeskundigen vinden de woordkeuze cruciaal. Het leed mag niet worden omschreven als iets dat jongeren slechts is ‘overkomen’ of als een gevoel dat zij ‘zich niet gezien’ hebben gevoeld. Zij zijn daadwerkelijk niet gezien en hun is onrecht aangedaan. Excuses alleen zijn daarom onvoldoende. Jongeren vragen om ontmoetingsmogelijkheden, erkenning en individuele ondersteuning om hun leven opnieuw op te bouwen. Het ministerie heeft daarvoor twaalf miljoen euro gereserveerd.

Daarnaast moet de afbouw daadwerkelijk worden doorgezet. De gesloten jeugdzorg moet volgens de plannen in 2030 volledig verdwenen zijn en mag niet onder een andere naam terugkeren. Er zijn nog 467 plaatsen, met ongeveer 350 jongeren. De ombouw van De Koppeling in Amsterdam-Zuidoost, waar Bhugwandass vroeger verbleef, tot een open woongemeenschap geldt als voorbeeld van de gewenste verandering.