Eindelijk keiharde actie: Kabinet dwingt weigerachtige gemeenten tot mes in bijstand zonder Nederlandse taal
In dit artikel:
Minister Thierry Aartsen (VVD, Werk en Participatie) heeft aangekondigd dat het kabinet gemeenten dwingend gaat laten handhaven op de taaleis voor bijstandsontvangers. Doelgroep zijn onder meer veel statushouders; wie niet minstens Nederlands op niveau 1F beheerst (ongeveer het niveau van het einde van de basisschool) kan vanaf nu gekort of zelfs volledig van de uitkering worden uitgesloten. Volgens het ministerie wordt de bestaande op papier geldende eis structureel te weinig gehandhaafd door sommige gemeenten, waarop het Rijk ingrijpt.
De overheid introduceert een zogenoemde escalatieladder richting gemeenten die niet meewerken: eerst een formele aanwijzing, bij aanhoudende nalatigheid volgt directe korting op rijksmiddelen die bedoeld zijn voor de uitkeringen. Voor individuele bijstandsgerechtigden worden de sancties ook verzwaard: de eerste korting stijgt van circa 20 naar 25 procent, een tweede stap gaat naar 50 procent (vroeger 40 procent) en bij uitblijvende verbetering kan de uitkering helemaal worden stopgezet.
Wetswijzigingen moeten bovendien mazen dichten die tot nu toe vrijstelling mogelijk maakten — bijvoorbeeld het tonen van eerdere school- of cursusjaren zonder reële taalvaardigheid. Voortaan wordt concreet getoetst of het gebrek aan Nederlands daadwerkelijk het vinden van betaald werk belemmert, waardoor naar verwachting meer mensen aan de taaleis zullen voldoen.
Tegelijk krijgt de aanpak een activerende component: statushouders moeten sneller aan het werk via zogenoemde startbanen en ook in asielzoekerscentra moet eerder met activering worden begonnen. De strekking van het beleid is helder: verantwoordelijkheid voor taalintegratie wordt in sterke mate bij de uitkeringsontvanger gelegd en betaald werk wordt de norm.
Politiek en financieel is dit een directe confrontatie met gemeenten die de landelijke regels tot nu toe laks toepasten; het kabinet motiveert de stap met bezorgdheid over de kosten voor belastingbetalers en de arbeidsmarktpositie van niet-Nederlandstaligen. De maatregel kan leiden tot juridische en politieke spanningen tussen het Rijk en voornamelijk linksbestuurde steden die zich verzetten tegen striktere handhaving of tegen extra kortingen op hun budgetten.