Energiecrisis dwingt nog niet tot thuiswerken, maar Iranoorlog escaleert
In dit artikel:
De recentste oorlog in het Midden-Oosten heeft de prijs van olie en gas fors opgedreven en legt de kwetsbaarheid van Europa bloot. Volgens het Internationaal Energieagentschap (IEA) is de situatie uitzonderlijk: de Straat van Hormuz — waar ongeveer een vijfde van de wereldolie en een vijfde van het vloeibaar aardgas passeert — wordt door Iran vrijwel geblokkeerd, wat volgens het agentschap de grootste verstoring van de oliemarkt ooit veroorzaakt. Het IEA adviseert onder meer thuiswerken om de directe vraag te dempen en huishoudens en markten te ontlasten.
Wie en wat raakt dit? Exporterende landen rond de Perzische Golf zoals Oman, Qatar, Saoedi-Arabië en de Emiraten kunnen hun ladingen slecht kwijt, terwijl de wereldmarkt reageert met scherpe prijsstijgingen. De olieprijs steeg sinds het begin van de oorlog met ruim 50 procent; gasprijzen reageerden nog harder en zijn bijna verdubbeld. Analisten waarschuwen dat, hoewel echte fysieke tekorten in vrije markten niet snel optreden, prijzen wel extreem kunnen oplopen — iets wat Nederland in 2022 al deels meemaakte bij een boycot van Russisch gas.
Verschil tussen olie en gas: strategische olievoorraden — verplicht voor westerse landen sinds de crises in de jaren zeventig — dempen schommelingen voor olie. Nederland en andere landen kunnen daardoor de oliemarkten deels stabiliseren. Voor gas bestaan dergelijke grootschalige strategische reserves niet in dezelfde mate; gasvoorraden voor de winter worden nu vrijwel opgebruikt en nieuwe aanvoer wordt juist krap. Daardoor blijven gasprijzen volatiel en kunnen consumenten later dit jaar hogere tarieven krijgen, omdat leveranciers nu duurdere voorraden moeten inkopen voor het winterseizoen.
Nederland en Europa: Nederland zelf is momenteel niet extreem kwetsbaar en kan de hogere energieprijzen doorgaans betalen, maar kwetsbare landen in Azië (denk aan Pakistan of Bangladesh) voelen de pijn veel harder en lopen het risico op daadwerkelijke tekorten. Europa concurreert intussen met Aziatische afnemers op de wereldmarkt voor LNG; signalen dat de VS zijn export mogelijk wil beperken, zouden die concurrentie verder verscherpen en Europa extra onder druk zetten.
Duur en impact van de verstoring: herstel hangt af van heropening van de Straat van Hormuz. TNO-directeur René Peters benadrukt dat het marktherstel mogelijk geleidelijk is en dat stilgelegde installaties maanden, soms tot een jaar, nodig hebben om weer volledig te draaien. Aanvallen op energie-infrastructuur — bijvoorbeeld de Iraanse aanval op Ras Laffan in Qatar — brengen de situatie volgens marktanalist Ole Hansen in een nieuw en onzeker domein, omdat beschadigde faciliteiten geen “kraan” zijn die je snel weer opendraait.
Outlook: als de oorlog snel eindigt en scheepvaart door Hormuz hervat wordt, kan de markt zich dit jaar deels herstellen. Langer aanhoudende blokkades of verdere escalatie kunnen echter leiden tot aanhoudend hoge prijzen, met risico’s dat huishoudens opnieuw moeten besparen op verwarming en brandstof, vergelijkbaar met de ergste maanden van 2022. De belangrijkste onzekerheden zijn de duur van de blokkade, schade aan installaties en geopolitieke beslissingen (zoals US-beleid), die samen bepalen of Europa een prijsschok krijgt of daadwerkelijk te maken krijgt met leveringsstoringen.