Einde nabij voor ON in publiek bestel: hoe kwam het zover, en wat zijn de gevolgen?

In dit artikel:

Ongehoord Nederland (ON) dreigt zijn plek in het publieke omroepbestel te verliezen. Minister Letschert van Media heeft een voorgenomen besluit genomen om de voorlopige erkenning van de omroep in te trekken. Het besluit is nog niet definitief: ON krijgt eerst de gelegenheid zich te verdedigen. Daarna volgt binnen enkele weken een definitieve beslissing, waartegen de omroep zo nodig naar de rechter kan stappen.

ON werd eind 2019 opgericht door journalisten Arnold Karskens en Joost Niemöller en trad op 1 januari 2022 toe tot het publieke bestel. De omroep wilde Nederlanders bedienen die zich onvoldoende vertegenwoordigd voelden binnen de NPO, onder meer bij thema’s als immigratie, de Europese Unie, klimaatbeleid en traditionele cultuur.

Al kort na de toetreding ontstond kritiek. De ombudsman van de publieke omroep concludeerde in juni 2022 dat ON de journalistieke code stelselmatig schond. In programma’s kwam volgens haar herhaaldelijk onjuiste informatie en ruimte voor complottheorieën aan bod, bijvoorbeeld over de oorlog in Oekraïne, de stikstofcrisis en de zogenoemde omvolkingstheorie. De NPO vroeg in 2023 al om intrekking van de erkenning, maar toenmalig staatssecretaris Uslu vond de juridische basis daarvoor onvoldoende.

De problemen betroffen later ook de interne organisatie. ON kreeg boetes wegens de schijn van belangenverstrengeling en het niet naleven van het eigen redactiestatuut. Daarnaast legde het Commissariaat voor de Media een dwangsom op omdat de omroep onvoldoende financiële informatie verstrekte. De toezichthouder vorderde ruim 42.000 euro terug, onder meer wegens onterecht betaalde advocaatkosten in een zaak rond presentatrice Raisa Blommestijn.

Nieuwe ophef ontstond toen hoofdredacteur Niemöller en Blommestijn in een uitzending begrip toonden voor bepaalde uitspraken van Adolf Hitler. Niemöller stapte daarna op. Het Commissariaat sprak van een kantelpunt en zei geen vertrouwen meer te hebben in de bedrijfsvoering en de naleving van de publieke mediaopdracht. Ook de NPO vroeg daarop opnieuw om intrekking.

Volgens Letschert is haar besluit gebaseerd op de conclusies van de toezichthouder, het verzoek van de NPO en eerdere sancties rond belangenverstrengeling en financiële openheid, niet op de inhoudelijke opvattingen van ON. Dat zou wettelijk ook niet mogen en volgens haar geen aantasting van de persvrijheid zijn. Een Kamermeerderheid steunt het voornemen. De minister benadrukt dat andere omroepen alleen bij wetsovertredingen met vergelijkbare maatregelen te maken kunnen krijgen. In 2009 verloor omroep Llink al eens zijn erkenning, toen vanwege financiële problemen en onvoldoende onderscheidend vermogen.