Einde kernwapenverdrag nabij, 'wereld weer wat onberekenbaarder'
In dit artikel:
Morgen verloopt New START, het belangrijkste nog geldende kernwapenverdrag tussen Rusland en de Verenigde Staten, tenzij er last‑minute diplomatieke stappen komen. Het verdrag uit 2010 — opgesteld door toenmalige presidenten Barack Obama en Dmitri Medvedev — beperkte de strategische arsenalen van beide grootmachten: aantallen intercontinentale raketten, duizenden kernkoppen en honderden draagplatformen zoals onderzeeboten en bommenwerpers moesten binnen afgesproken limieten blijven. Het doel was niet om de gevolgen van een kernoorlog te beperken, maar om door transparantie en inspecties de kans op zo’n conflict te verkleinen.
De onderlinge informatieuitwisseling liep vorig jaar al stroef: Rusland stopte in 2023 met delen van bepaalde gegevens, maar trok zich formeel niet terug uit het verdrag. President Vladimir Poetin liet zich vorig najaar ontvankelijk blijken voor een verlenging met een jaar; uit Washington kwam sindsdien geen concrete reactie. Russische functionarissen gaven onlangs aan voorbereid te zijn op het verdwijnen van de afspraken, iets wat westerse experts deels afdoen als krachtvertoon.
Kernwapenexperts zien echter geen onmiddellijke explosie in wapenopbouw als het verdrag vervalt. Paul van Hooft (RAND Europe) en Pavel Podvig (VN‑onderzoeksinstituut voor ontwapening) stellen dat Moskou zijn huidige arsenaal voldoende acht en dat er economische grenzen zijn aan extra militaire uitgaven, zeker nu Rusland al zwaar belast wordt door de oorlog in Oekraïne. Wel verwachten zij dat eventuele Amerikaanse versterking van het nucleaire arsenaal — deels gedreven door zorgen over China — tot tegenreacties kan leiden. China zelf weigert voorlopig deel te nemen aan vergelijkbare verdragen, onder verwijzing naar het veel kleinere omvang van zijn voorraad vergeleken met die van VS en Rusland.
De aflopende overeenkomst maakt de wereld niet meteen veel onveiliger, aldus de experts: geen land heeft baat bij een kernoorlog. Wel maakt het ontbreken van bindende limieten de situatie onvoorspelbaarder en kan het andere kernmachten (zoals India of Frankrijk) aanzetten om hun arsenalen te herevalueren. Podvig hoopt op een pragmatische tussenstap: dat beide supermachten eerst het huidige niveau bevriezen en later nadenken over geleidelijke vermindering.