Eikenprocessierupsbultjestijd met jeuk weer aangebroken
In dit artikel:
5 juni 2026 — De eikenprocessierups is in veel delen van Nederland inmiddels in het vierde larvestadium aangekomen: het moment waarop de rupsen brandharen ontwikkelen en de kenmerkende nesten in eiken gaan vormen. Na een verdrievoudiging van het aantal gevangen eikenprocessievlinders in oktober 2025 werd een toename van rupsen voor dit jaar verwacht; vroege inventarisaties bevestigen dat op meerdere locaties sprake is van een duidelijke toename en op sommige plekken van flinke uitbraken. Een landelijke, volledig overzicht ontbreekt nog omdat gemeenten de komende weken nog uitgebreid gaan tellen.
Regionale verschillen zijn zichtbaar: noordelijke provincies hadden eind 2025 relatief veel vlinders en ontwikkelden zich aanvankelijk iets trager dan het zuiden, maar ook daar komen de rupsen nu in de nestfase. Opvallend dit jaar is dat relatief veel nesten laag op de stam zitten — een aanwijzing dat rupsen uit grondnesten zijn gekropen die langere tijd in diapauze hebben verbleven. Dat fenomeen kan lokaal tot een veel hogere plaagdruk leiden dan op basis van eerdere vlindervangsten of beheersmaatregelen verwacht zou worden.
Gemeenten en vrijwilligers worden opgeroepen mee te helpen bij het in kaart brengen van de plaag via de Plaagdrukmonitor van het Kennisplatform Processierups. Een eenvoudige telling van (bij voorkeur) minstens dertig eiken per locatie — met de vraag of er nul, één of meerdere nesten aanwezig zijn, en optioneel de grootte van die nesten — helpt om verschillen tussen wijken en gemeenten inzichtelijk te maken. Het Kennisplatform levert daarnaast informatiebladen (op dit moment 22) over bestrijdingsmethoden en publiceert een Leidraad Beheersing om lokale keuzes te ondersteunen.
Gezondheidsrisico’s verdienen nu extra aandacht. Zodra rupsen brandharen hebben kunnen mensen binnen uren huidreacties krijgen (rode, jeukende bultjes, blaasjes), oogirritatie of ontsteking en klachten aan neus, keel en luchtwegen. Oogklachten ontstaan vaak binnen 1–4 uur; sommige mensen ontwikkelen snel allergische reacties binnen circa 30 minuten en in zeldzame gevallen kan een anafylactische shock optreden. Wind, hevige regen en opspattend water verhogen het risico op verspreiding van losse haren waardoor mensen buiten de bomen ook blootgesteld kunnen raken.
Naast de eikenprocessierups wordt ook de opkomst van de dennenprocessierups verwacht; op 27 mei vond een webinar plaats om kennis over die soort te verspreiden. Voor wie praktische richtlijnen of achtergronden zoekt, verwijst het Kennisplatform naar de informatiebladen, de Leidraad en een nieuwsbrief met actuele adviezen.