Eigen ziekenhuis en zelfs mortuarium aan boord: zo bereiden cruiseschepen zich voor op virusuitbraken
In dit artikel:
Ex-kapitein Bart Gonnissen zegt dat cruiseschepen goed zijn voorbereid op ziekte-uitbraken, maar tegelijk erkent hij dat de levensomstandigheden aan boord ze kwetsbaar maken. Recent leidde een hantavirusinfectie op het Nederlandse expeditie-ship MV Hondius — met ongeveer 150 passagiers en 50 bemanningsleden aan boord — tot aandacht voor die kwetsbaarheid. Viroloog Steven Van Gucht wees ook op de probleemfactoren: veel mensen dicht op elkaar en gemeenschappelijke ventilatiesystemen verhogen besmettingsrisico’s.
Cruiseschepen functioneren als kleine dorpen: restaurants, bars, winkels, kappers, bioscopen, wellnessfaciliteiten en medische ruimten zijn standaard. Op de grootste schepen kunnen meer dan 7.000 passagiers mee; middelgrote cruises vervoeren vaak zo’n 3.000 passagiers en 1.000 bemanningsleden. Naast zichtbare voorzieningen hebben schepen ook technische installaties zoals afvalverbranders en uitgebreide opslagruimtes die passagiers niet zien.
Gonnissen legt uit dat grotere schepen doordat er zoveel mensen en goederen zijn, een grotere kans hebben op uitbraken en dat het beheersen van hygiëne en inspecties logistiek lastiger is. Veelvoorkomende problemen zijn norovirus, salmonella en E. coli. Tijdens zijn carrière kwam er maandelijks soms een virusgolf langs; officieel spreken autoriteiten van een uitbraak als ongeveer 3% van de opvarenden ziek is — dat gebeurde volgens hem circa twee keer per jaar.
Medische voorbereiding is wettelijk geregeld: bij meer dan 100 passagiers en reizen langer dan drie dagen moet een schip een arts aan boord hebben. Grotere schepen beschikken over complete medische centra met isolatiekamers en een klein operatiekwartier. Voor ernstig zieke mensen wordt geprobeerd ze zo snel mogelijk van boord te evacueren, maar dat lukt niet altijd midden op zee. Rederijen houden ook rekening met sterfgevallen: sommige schepen hebben een mortuariumcapaciteit (Gonnissen noemt voorbeelden met plaats voor tot twaalf overledenen).
Preventie richt zich sterk op hygiëne en ongediertebestrijding. Omdat hantavirus meestal via knaagdieren wordt overgedragen, controleren schepen meertrossen op ratten en gebruiken ze speciale schilden om klimpogingen te voorkomen. Voedsel en bevoorrading worden streng gecontroleerd; dat is eenvoudiger op kleine schepen dan op megakolossen met honderden pallets voedsel.
Bij een uitbraak worden protocollen opgeschroefd: intensiever ontsmetten van trapleuningen, liften en contactpunten, strengere handhygiëne (voldoende lang handen wassen) en isolatie van zieke passagiers in hun hut. Een terugkerend probleem blijft dat sommige passagiers klachten verzwijgen omdat ze dure excursies of de reis niet willen missen. In de VS moeten bemanningen ziektegevallen zeer strikt melden aan het CDC; inspectieresultaten van schepen die Amerikaanse havens aandoen zijn publiek, iets wat in Europa niet altijd het geval is — volgens Gonnissen een opvallend tekort.
Wie vóór een cruise wil nagaan hoe een schip scoort op hygiëne of inspecties, kan gebruikmaken van de openbaar beschikbare Amerikaanse databases voor scheepsinspecties. Voor reizigers blijft het belangrijkste advies: aandacht voor persoonlijke hygiëne en bij ziekte thuisblijven om besmettingen te voorkomen.