Efe Y. (25), verdachte van het doodschieten van twee Syrische tieners, had een 'zorgmachtiging' - is het vreemd dat hij vrij rondliep?

In dit artikel:

Op nieuwjaarsnacht in het Piet Wiedijkpark (Amsterdam Nieuw-West) wordt Efe Y. (25) verdacht van de moord op twee Syrische tieners (16 en 18) en van een poging hun vriend ook te doden. Dat geldt als het ernstigste misdrijf in Amsterdam in 2026. Opvallend is dat Y. sinds 12 december 2024 al meerdere malen onder een rechterlijke zorgmachtiging viel: eerst een maatregel van een half jaar, later op 19 mei verlengd met een jaar, dus formeel lopend tot mei 2026. Die status impliceert dat hij verplicht zorg had moeten krijgen — opname of intensieve ambulante behandeling met bijvoorbeeld dwangmedicatie — maar toch bleek hij op straat te zijn en beschikte hij volgens justitie over een geladen vuurwapen.

Een zorgmachtiging is een ingrijpende juridische maatregel voor mensen met ernstige psychiatrische stoornissen die zichzelf of anderen kunnen bedreigen. De officier van justitie verzamelt medische gegevens en schakelt een psychiater in voordat een rechter besluit. Een eerste machtiging duurt maximaal zes maanden; verlengingen kunnen telkens voor twaalf maanden worden gegeven. Dit is iets anders dan een crisismaatregel, die bij acute gevaarlijke situaties sneller kan worden ingezet en waarbij bijvoorbeeld de burgemeester kan tekenen voor directe opname.

In de praktijk leidt een zorgmachtiging niet altijd tot opname in een gesloten inrichting. De maatregel kan ook ambulant worden uitgevoerd: de betrokkene blijft thuis of bij familie en krijgt verplicht medicatie en begeleiding. Controlebezoeken van ambulante teams vinden vaak slechts wekelijks of tweewekelijks plaats, wat handhaving lastig maakt. Als hulpverleners een persoon niet kunnen vinden, volgen zoekpogingen, maar er wordt niet automatisch veel politiecapaciteit ingezet. Ook kan een patiënt later weer opduiken zonder dat men hem direct dwingend opneemt, zolang de machtiging formeel doorloopt.

Over Y. is bekend dat hij al langere tijd in beeld was bij de Amsterdamse ggz: hij heeft onder meer schizofrenie en psychoses en een zeer laag IQ, en weigerde zorg. Mogelijk verergeren zijn klachten bij drugsgebruik. Het blijft onduidelijk waarom hij met een vuurwapen in het park was en of hij de tieners willekeurig of doelgericht aanviel; dat moet het lopende onderzoek uitwijzen. De eerste zitting staat gepland en het Openbaar Ministerie overweegt onderzoek in het Pieter Baan Centrum naar zijn geestesvermogens. De zaak legt spanningen bloot tussen het recht op vrijheid, gebrekkige handhaafbaarheid van verplichte zorg en de maatschappelijke veiligheid.