Eerst paaien, dan dreigen - de misplaatste verwachtingen van onderzoeksjournalistiek
In dit artikel:
Op dinsdag 24 februari ontving Follow the Money (FTM) ’s avonds een dringende sommatie van een Amsterdams advocatenkantoor namens Excellent Care Clinics (ECC). Het kantoor eiste onmiddellijke aanpassingen aan een artikel dat FTM een dag later wilde publiceren over de behandeling van postcovid met lidocaïne. FTM deed vrijwel geen toegevingen — slechts één kleine wijziging — en publiceerde op 25 februari het stuk getiteld “Hoop als handelswaar: ‘onethische amateurs’ verkopen oud medicijn als wondermiddel tegen postcovid”.
De aanleiding voor het onderzoek was een tip van Long Covid Recovery, een stichting die vond dat kritische stemmen in de medische wereld de veelbelovende behandeling onterecht wegzetten als onbruikbaar. Er bleek echter een nauwe band tussen die stichting en ECC: de secretaris van Long Covid Recovery staat op ECC’s website als perscontact. FTM’s team Zorg, onder leiding van Margot Smolenaars, sprak zowel met de artsen van ECC als met onafhankelijke experts en concludeerde dat de claims van ECC over de lidocaïne-behandeling zwak onderbouwd waren en dat het onderzoek van de kliniek tekortschiet — met mogelijke nadelige gevolgen voor patiënten.
FTM legde de volledige tekst vooraf aan ECC voor (geen standaardprocedure) en verwerkte hun reacties ruimhartig in het artikel. Desondanks volgde op zaterdag 28 februari een tweede sommatie, waarin ECC zich beklaagt over onder meer het vooraf niet delen van de kop en het vermeende gebrek aan zorgvuldigheid en evenwicht in de berichtgeving. FTM weerlegt die aantijgingen met feiten: kort na publicatie trok de Vrije Universiteit Amsterdam een wetenschappelijk artikel over hetzelfde middel terug, en de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) onderzoekt of ECC binnen de regels heeft gehandeld — de uitkomst daarvan zal FTM ook publiceren, ook als die in ECC’s voordeel uitvalt.
De hoofdredacteur benadrukt dat FTM niet feilloos is, maar werkt met vaste journalistieke regels: zorgvuldig onderzoek, gelegenheid voor betrokkenen om te reageren en toetsing van beweringen. FTM trekt geen conclusies op basis van belangenbehartiging en laat zich niet wegdrukken door advocatenbrieven; publicatie volgt wanneer de feiten dat ondersteunen.