Eerst drie dagen, nu acht: waar bereiden Den Haag en de NAVO ons eigenlijk op voor?

In dit artikel:

Onderzoekers van het Clingendael Instituut en de Erasmus Universiteit adviseren, in opdracht van het ministerie van Landbouw, om acht dagen voedsel in huis te hebben. Volgens hun analyse kunnen supermarkten bij een cyberaanval op logistieke systemen binnen twee tot drie dagen met lege schappen te maken krijgen. Nederland is bovendien afhankelijk van de invoer van veevoer, kunstmest en brandstof. Tijdens een Kamerdebat werden ook droogte, de oorlog in Oekraïne en een mogelijke sluiting van de Straat van Hormuz als risico’s genoemd.

Staatssecretaris Silvio Erkens (VVD) neemt het advies niet over. Voorlopig blijft het officiële advies dat huishoudens drie dagen zelfstandig moeten kunnen doorkomen. Toch ziet de auteur een bredere ontwikkeling. De Europese Commissie presenteerde in maart 2025 een paraatheidsstrategie met onder meer een minimale zelfredzaamheid van 72 uur, crisisoefeningen en aandacht voor paraatheid in het onderwijs. Het kabinet begon daarnaast de campagne ‘Denk vooruit’, die burgers oproept een noodpakket en noodplan te maken en afspraken met buren te organiseren.

NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte drong er ondertussen op aan om ons voor te bereiden op een oorlog zoals eerdere generaties die hebben meegemaakt. Hij waarschuwde dat Rusland mogelijk binnen vijf jaar klaar is voor een aanval op de NAVO. De auteur ziet de opeenvolgende adviezen — van drie dagen noodvoorraad naar mogelijk acht dagen — als onderdeel van een maatschappelijke voorbereiding op oorlog, terwijl concrete uitleg over de achterliggende scenario’s en inspanningen om escalatie te voorkomen volgens hem ontbreekt.

Het stuk bekritiseert ook de Nederlandse voedselpolitiek. Erkens stelde dat volledige zelfvoorziening niet realistisch is en dat voorraden boven drie dagen vooral de verantwoordelijkheid van supermarkten en distributiecentra zijn. SGP-Kamerlid André Flach waarschuwde juist dat stikstofbeleid de voedselzekerheid kan aantasten. De auteur wijst op plannen in Gelderland voor stikstofstroken rond de Veluwe en mogelijke beperkingen op kunstmest en stelt dat de overheid zo de binnenlandse productie beperkt, terwijl burgers tegelijk worden aangespoord extra voedsel in huis te halen.

De auteur erkent dat de oorlog in Oekraïne en het Russische beleid reële risico’s vormen en dat enige zelfredzaamheid verstandig is. Hij vindt echter dat het kabinet duidelijker moet maken op welk concreet crisisscenario de adviezen en campagnes zijn gebaseerd. De Tweede Kamer zou volgens hem moeten aandringen op meer transparantie, investeringen in eigen voedselproductie en een grotere nadruk op diplomatie en de-escalatie. De tekst bevat daarnaast meerdere oproepen om een betaald abonnement op DDS te nemen.