Eerst de vakbonden, dan de begroting: waarom premier Jetten wacht met onderhandelen (en wat hij vreest als hij dat niet doet)
In dit artikel:
“Het wordt een lange zomer.” Die woorden vatten waarom minister-president Rob Jetten bewust onderhandelingen over een begrotingsakkoord met de oppositie uitstelt. Oppositiepartijen vragen zich luidop af waar de premier blijft nu Prinsjesdag nadert en de begrotingsvoorbereidingen weken vergen. Jetten kiest er echter voor eerst te proberen een akkoord te sluiten met de vakbonden en wacht met inhoudelijke gesprekken met oppositiepartijen.
Als leider van een minderheidskabinet moet Jetten meerderheden zien te smeden. De strategie is om eerst de bonden – met name de FNV – aan boord te krijgen over gevoelige dossiers als WIA, WW en AOW. Een akkoord met de vakbonden zou het voor links (GroenLinks–PvdA) moeilijk maken tegen te stemmen en vergroot de kans op een meerderheid in de Eerste Kamer. Tegelijk houdt het kabinet de optie “over rechts” (onder meer JA21, SGP) open om druk op de bonden te houden en eventuele meerderheden te kunnen vormen.
Praktische redenen onderbouwen de wachttijd. Het Centraal Planbureau publiceert begin augustus de meest recente economische cijfers; die zijn nodig om de definitieve rijksfinanciën rond te rekenen. Daarnaast spelen onzekere externe factoren, zoals de economische gevolgen van de oorlog in Iran, en interne tegenvallers – bijvoorbeeld dat het rijksambtenaren-cao-akkoord de schatkist naar schatting zo’n 400 miljoen euro meer kost dan gedacht. Tegelijk vreest men dat gelijktijdige onderhandelingen met bonden en oppositie tot verwarring en onontwarbare knopen kunnen leiden.
De kritiek op Jettens vermeende afwezigheid is deels politieke routinematig: iedere premier krijgt de vraag “waar is hij?”. Jetten kreeg extra aandacht omdat privézaken (een uitgestelde bruiloft) en een werkbezoek aan Bonaire, waar hij na een kwalsteek medische zorg nodig had, in de publiciteit kwamen. Jetten-medewerkers benadrukken dat er wel contact is geweest met oppositieleiders, maar dat inhoudelijke tafelgesprekken bewust worden uitgesteld.
Kort samengevat: Jetten houdt de regie door onderhandelingen gefaseerd te voeren, eerst bonden, daarna oppositie, en wacht op de CPB-cijfers. De komende zomer wordt cruciaal om meerderheden rond de begroting veilig te stellen.