'Een zegen voor de democratie.' Kan je met steeds meer kleine fracties nog wel serieus politiek bedrijven?
In dit artikel:
In Groningen en Drenthe ontstaan steeds meer kleine fracties door afsplitsingen: van Eemsdelta tot Midden-Drenthe en van Borger-Odoorn tot Pekela gingen in de afgelopen vier jaar lokale partijen uiteen. Concrete voorbeelden: in Stadskanaal speelde ruzie over bestuurscultuur, in Assen zorgde een nevenfunctie voor onenigheid, in Midden-Drenthe verdween het vertrouwen en in Midden-Groningen waren de verschillen al tijdens de formatie te groot. In Tynaarlo leidde interne strijd zelfs tot een volledige stoelendans.
De gevolgen zijn zichtbaar in de samenstelling van raden: het aantal partijen stijgt — in Stadskanaal telde de raad in 2024 tijdelijk tien fracties, waar dat tien jaar geleden zeven was en twintig jaar geleden nog vijf — en er komen meer eenmansfracties. Dat heeft praktische effecten: vergaderingen worden langer en complexer (burgemeester Klaas Sloots rekent voor dat spreektijden bij veel partijen snel oplopen), en collegevorming en agendabeheer vragen meer organisatorische aanpassing.
Toch wordt de versplintering niet unaniem als probleem gezien. John Bijl van het Periklesinstituut waarschuwt tegen het invoeren van kiesdrempels en noemt de toename eerder een verrijking van de democratie: meer partijen dwingen bestuurders hun keuzes beter te onderbouwen en verdelen het gezag, wat kan helpen begrip te creëren voor moeilijke besluiten. Hij merkt wel op dat veel afsplitsingen niet zozeer over inhoud gaan maar over persoonlijke conflicten of bestuursstijl, en pleit ervoor dat partijen zorgvuldiger selecteren wie op hun kieslijsten komt.
Gemeenten passen ook regels aan om de nadelen te beperken. In Assen, waar door drie afsplitsingen nu twaalf partijen in de raad zitten, is de maximale spreektijd van de tweede termijn ingevoerd en wordt het beleid gewijzigd zodat afsplitsers geen plaatsvervangende raadsleden meer mogen aanwijzen — die zijn immers nooit door kiezers gekozen. Bestuurders zoals Albert Kuiper (Gemeentebelangen Oldambt) wijzen op het democratische voordeel van veel stemmen: met veel partijen moet je rekening houden met uiteenlopende standpunten en blijkt de afstand tussen lokale partijen vaak kleiner dan gedacht.
Kortom: de versplintering vergroot bestuurlijke complexiteit en vergt aanpassingen, maar stimuleert volgens voorstanders ook meer verantwoording, pluraliteit en individuele keuzevrijheid van kiezers.