Een senior of student tegen spieken: scholen besteden examensurveillance uit
In dit artikel:
Steeds meer middelbare scholen schakelen buitenstaanders in als surveillant tijdens toets- en examenweken. NU.nl sprak met 173 scholen; bijna twee derde laat nu externe toezichthouders meekijken. Voor een groot deel begon die praktijk pas na de introductie van de zogenaamde werkdrukgelden in 2022: scholen kregen extra budget dat personeelsleden gezamenlijk mogen inzetten om werkdruk te verlagen, wat het inhuren van surveillanten aantrekkelijker maakte.
Bijvoorbeeld het Augustinianum in Eindhoven bouwde een pool van externe surveillanten uit en heeft daarnaast twee toezichthouders in vaste dienst. Externe krachten verrichten vooral routinetaken zoals blaadjes uitdelen en kandidaten naar de wc begeleiden; eigen medewerkers zijn volgens de scholen altijd ook aanwezig en houden de inhoudelijke en procedurele verantwoordelijkheid. Scholen geven aan dat de behoefte aan extra toezicht mede groeit door ‘passend examineren’: leerlingen met autisme, dyslexie of andere ondersteuningsbehoeften doen soms examen in aparte, prikkelarme ruimtes, of krijgen hulpmiddelen zoals voorlezen of computergebruik, wat extra surveillanten vereist.
Er bestaat inmiddels ook een markt voor deze dienst: bedrijven zoals Talentvoordocent verhuren surveillanten aan bijna 200 scholen en merken extra vraag sinds de werkdrukgelden. Salarissen voor betaalde surveillanten liggen ruwweg tussen 15 en 20 euro per uur. Tegelijkertijd gebruiken zeker 17 scholen vrijwilligers—oud-leerlingen, buurtbewoners of gepensioneerden—die vaak een kleine vergoeding krijgen; sommige verenigingen leveren ook samen met docenten toezicht.
Niet alle scholen volgen de trend. Vooral kleinere vmbo-scholen en sommige grote scholen vinden het belangrijk dat leerlingen vertrouwde gezichten zien tijdens examens. Het Hermann Wesselink College in Amstelveen benadrukt dat bekende surveillanten bijdragen aan rust en een goed verloop, en dat interne medewerkers beter bekend zijn met procedures. ISW Gasthuislaan stopte met ingehuurde surveillanten omdat eigen docenten merkten dat leerlingen meer gelegenheid zagen tot spieken en ander ongewenst gedrag toen onbekenden toezicht hielden.
Overtredingen bij eindexamens door inzet van externen lijken beperkt: studentenorganisatie LAKS kreeg geen klachten over externe surveillanten, maar geeft ook de voorkeur aan vertrouwde toezichthouders. De VO-raad begrijpt dat scholen externen inzetten om lessen en examenroosters te kunnen blijven garanderen, maar benadrukt dat altijd vaste schoolmedewerkers in de examenzaal moeten blijven om goede naleving van regels te waarborgen.