Een scheepsvlag voor Kameroen of Somalië? Die koop je gewoon bij deze man in Barendrecht

In dit artikel:

Steeds meer scheepseigenaren kiezen voor vlaggenstaten met soepele regels, fiscale voordelen of minder streng toezicht. Het Nederlandse maritieme dienstverleningsbedrijf Dutch Lloyd helpt hen daarbij. Eigenaar Efe Akyurek regelt onder meer scheepsregistraties en officiële vlaggen van Mongolië, Zanzibar, Kameroen, Honduras en sinds kort Somalië. Ook begeleidt hij certificering en inspecties namens sommige van deze landen.

Akyurek, een 37-jarige Turkse Nederlander uit Barendrecht en docent aan de Hogeschool Rotterdam, sloot onlangs in Mogadishu een overeenkomst met de Somalische overheid. Daarmee krijgt Somalië na tientallen jaren opnieuw een vlagregister. De minister voor havens en maritiem transport verwacht dat dit investeringen en banen oplevert. Akyurek noemt de strategische ligging van Somalië en de mogelijkheid om een nieuw register zonder banden met sancties of illegale praktijken op te bouwen als belangrijke voordelen.

Een schip moet op zee altijd onder een vlag varen. De vlaggenstaat is formeel verantwoordelijk voor de naleving van veiligheids- en arbeidsregels aan boord. In de praktijk nemen sommige landen die taak minder serieus dan andere. Daardoor kunnen reders voor relatief lage bedragen een vlag kiezen die beter aansluit bij hun belangen, bijvoorbeeld vanwege beperkte controle, eenvoudige procedures of de mogelijkheid om bemanningsleden uit verschillende landen in te huren.

Die markt speelt een belangrijke rol bij de Russische ‘schaduwvloot’: oude en vaak slecht verzekerde tankers die ondanks sancties Russische olie vervoeren. Deze schepen wisselen geregeld van vlag om controles en sancties te ontwijken. Volgens het artikel maken ook eigenaren van gewone vrachtschepen en superjachten gebruik van minder bekende vlaggenstaten. Dutch Lloyd bedient vooral oude vrachtschepen die varen in de Zwarte Zee en het oostelijke deel van de Middellandse Zee.

Onderzoek van Follow the Money in maritieme databanken laat zien dat minstens 24 aan Akyureks bedrijf gelieerde schepen in de afgelopen tweeënhalf jaar tekortkomingen hadden bij inspecties. Tijdens 83 controles werden 1099 gebreken vastgesteld, waaronder ontbrekende of onjuiste documenten en bemanningen die onvoldoende wisten hoe ze bij een brand moesten handelen. In 29 gevallen werd een schip tijdelijk vastgehouden. Het 43 jaar oude vrachtschip Mediver werd vijf keer aan de ketting gelegd, in Turkije, Bulgarije en Rusland.

Akyurek bestrijdt dat zijn schepen uitzonderlijk slecht presteren. Hij wijst op hun hoge gemiddelde leeftijd van bijna veertig jaar en zegt dat oudere schepen automatisch vaker worden gecontroleerd. Ook zouden inspectieregimes per land verschillen. Zijn bewering dat inspecteurs in sommige landen vaker tekortkomingen vaststellen om steekpenningen te kunnen vragen, onderbouwde hij niet met bewijs. De vlag zelf kan eveneens extra controles uitlokken: in de Middellandse Zee werd vorig jaar meer dan de helft van de schepen onder Mongoolse vlag stilgelegd, het hoogste percentage van alle vlaggen.

Akyurek verdedigt zijn keuze voor vlaggen met een slechte reputatie. Volgens hem zijn alle vlaggen juridisch gelijk onder internationale zeeregels en worden schepen onder risicovolle vlaggen juist vaker gecontroleerd. Hij zegt zijn dienstverlening vooral te beoordelen op het uitblijven van dodelijke ongevallen, gezonken schepen en andere ernstige incidenten.

De nieuwe Somalische vlag trok ook belangstelling van bedrijven die vermoedelijk betrokken zijn bij de Russische schaduwvloot. Zij boden volgens Akyurek tot 80.000 dollar om een schip te registreren. Dutch Lloyd zegt dit te hebben afgewezen en de Somalische regering te hebben beloofd nooit zaken te doen met gesanctioneerde partijen. Tegelijk waarschuwt Akyurek voor valse vlaggen, zoals schepen die zonder toestemming de Somalische vlag voeren. Volgens hem ondermijnen zulke frauduleuze registers het internationale systeem.

Hoewel Akyurek zich profileert als iemand die de regels goed kent, laat zijn werk volgens Follow the Money zien hoe kwetsbaar en ondoorzichtig de wereld van scheepsregistratie is. Obscure eigendomsconstructies, beperkte controle en het zoeken naar gunstige vlaggen kunnen legitieme dienstverlening en sanctieontwijking dicht bij elkaar brengen.