Een premier kan niet overal meelopen, maar zwijgen is ook een keuze

In dit artikel:

Tijdens de vierde Rode Lijn-demonstratie in Amsterdam liepen zondag volgens de organisatoren minstens 200.000 mensen in het rood mee. Onder hen waren oud-burgemeester Job Cohen, oud-VVD-minister Jozias van Aartsen en Joodse Nederlanders die zich zorgen maken over de situatie in Gaza. Premier Rob Jetten liep niet mee, omdat hij dat als regeringsleider niet passend vond. Een dag later woonde hij wel de Nationale Kristallnachtherdenking bij in de Portugese Synagoge.

Daar bedankte Chanan Hertzberger, voorzitter van het Centraal Joods Overleg, Jetten omdat hij niet was ingegaan op de eisen van de demonstratie. Volgens Hertzberger komen die eisen er direct of indirect op neer dat Israël moet verdwijnen. Hij sprak bovendien over een “genocideleugen” en stelde dat demonstranten, politici en journalisten niet kunnen bepalen of in Gaza sprake is van genocide. Jetten liet die uitspraken onbeantwoord, zowel tijdens zijn eigen toespraak als voor zover bekend daarna.

De auteur, die zichzelf als D66-lid positioneert, vindt Jettens aanwezigheid bij de herdenking op zichzelf terecht. Antisemitisme is volgens de schrijver inderdaad springlevend en de zorgen van Joodse Nederlanders zijn sinds de aanslagen van 7 oktober 2023 sterk toegenomen. Het bezwaar richt zich op Jettens stilzwijgen op een moment waarop hij bewust als eregast aanwezig was. Omdat premiers normaal gesproken niet, of slechts incidenteel, bij deze herdenking spreken, was zijn aanwezigheid volgens de auteur een duidelijke keuze. Daarmee had hij ook verantwoordelijkheid moeten nemen voor de boodschap die vanaf het spreekgestoelte werd verkondigd.

Dat zwijgen valt extra op door Jettens eerdere standpunten. Als D66-leider liep hij in mei en oktober 2025 mee met Rode Lijn-demonstraties, waarbij hij Israëlische premier Netanyahu een oorlogsmisdadiger noemde en Israël beschuldigde van genocide in Gaza. Als premier distantieerde hij zich daar later van: opnieuw meelopen vond hij niet passend, het woord genocide gebruikte hij niet meer en een wapenembargo wees hij af. Wel stelde zijn kabinet een nationaal verbod in op producten uit illegale Israëlische nederzettingen en zei Jetten dat Europese druk effectiever zou zijn.

De auteur begrijpt dat Jetten niet wil demonstreren tegen het beleid van zijn eigen kabinet, maar vindt dat hij dan ook duidelijk had moeten reageren toen demonstranten tijdens de herdenking werden weggezet als haatzaaiers en verspreiders van leugens. De conclusie van een onafhankelijke VN-onderzoekscommissie dat Israël in Gaza genocide pleegt, kan volgens de auteur worden betwist en uiteindelijk is een rechter aan zet. Maar die conclusie een leugen noemen is óók een politiek oordeel, zeker omdat Jetten het woord genocide eerder zelf gebruikte.

Volgens de column had Jetten verschillende mogelijkheden om de grens te trekken tussen antisemitisme en kritiek op de Israëlische regering. Hij had de bijeenkomst kunnen overlaten aan een minister, in zijn toespraak kunnen benadrukken dat kritiek op Israël niet gelijkstaat aan haat tegen Joden, of achteraf de vreedzame demonstranten kunnen erkennen. Ook had hij de organisatoren op het Catshuis kunnen uitnodigen. De auteur wijst erop dat een vergelijkbare nuancering in 2024 al door VVD-minister David van Weel werd uitgesproken.

Op het D66-congres steunden leden eerder met ruime meerderheid kritische moties over Israël en Gaza. Volgens de auteur laat Jettens huidige opstelling daardoor een groeiende afstand zien tussen zijn eerdere woorden en zijn handelen als premier. De eerder zichtbare “rode lijn” rond Gaza lijkt daardoor volgens de schrijver slechts tijdelijk en kwetsbaar: Jetten hoeft niet mee te lopen, maar zou wel moeten spreken wanneer zijn vroegere standpunten worden afgedaan als een leugen.