Een minderheidskabinet heeft zeker kans van slagen
In dit artikel:
Corné Smit betoogt dat een minderheidskabinet alleen kans van slagen heeft als het parlement meer macht krijgt en er structurele samenwerking met oppositiepartijen komt. Minderheidsregeren wordt vaak als risicovol gezien — en terecht, omdat het in Nederland weinig ervaring kent — maar een traditioneel meerderheidskabinet is volgens Smit evenmin een veilige haven. Sinds de moord op Pim Fortuyn zijn meerderheidscoalities in Nederland alleen nog mogelijk via samenwerking met rechts-populistische partijen (die drie keer binnen anderhalf jaar zijn gevallen) of door brede middencoalities die beleidskeuzes uitstellen en daardoor de legitimiteit van de overheid uithollen.
Een ander probleem van langdurige meerderheidscoalities is dat middenpartijen elkaar gaat vervangen: kiezers die ontevreden zijn zoeken naar alternatieven aan de flanken, waardoor het midden krimpt en compromisvorming lastiger wordt. Daardoor ontstaan vicieuze cirkels van afnemend draagvlak en politieke polarisatie. Juist wie de democratische rechtsstaat wil beschermen, moet daarom nadenken over alternatieven zoals een minderheidskabinet — maar dat vergt wel ingrijpende veranderingen.
De huidige politieke cultuur in Nederland werkt tegen zo’n cabinet: het parlement heeft relatief weinig middelen om beleid te beïnvloeden, waardoor politici vooral in kabinetten willen zitten en oppositiepartijen de neiging hebben een kabinet snel te willen ten val brengen. Om dat te veranderen pleit Smit voor versterking van parlementaire instrumenten en voor institutionele vormen waardoor oppositie structureel invloed kan uitoefenen.
Als voorbeeld noemt hij landen als Denemarken, waar vaker met meerjarige beleidsakkoorden over deelthema’s wordt gewerkt. Oppositiepartijen krijgen daar soms vetorechten en worden op dat thema feitelijk parttime-coalitiepartners, terwijl ze op andere terreinen vrij blijven profileren. Wanneer een Nederlands minderheidskabinet erin slaagt zulke langdurige akkoorden te sluiten en de oppositie daarmee serieus te betrekken, kan het experiment volgens Smit slagen. Tegelijk blijven praktische vragen onopgelost: wie steunt straks bezuinigingen, en hoe komt een minderheidskabinet aan voldoende zetels in de Eerste Kamer? De oppositie staat voorlopig terughoudend tegenover een D66–VVD–CDA‑minderheidskabinet.