Een meisje dat niet "bijvoeglijk" wou zijn en een groot schrijver werd

In dit artikel:

Joke van Leeuwen (73), veelzijdig schrijver en illustrator met een stapel literaire prijzen, publiceert Plooi u in tweeën, een korte memoir van zo’n 180 bladzijden waarin ze haar vroege jeugd en puberteit in Brussel beschrijft. Op haar dertiende verhuist ze met het gezin van een dorp in Nederland naar het complexe Brussel; die overgang vormt het decor voor een verhaal over anders-zijn, taal en zoeken naar aansluiting.

Van Leeuwen portretteert zichzelf als het creatieve kind dat zijn plaats probeert te vinden: ze tekent, zingt thuis spelletjes na en speelt met woorden. Haar narratief balanceert speelsheid en ernst — veel momenten ontroeren, andere doen glimlachen — en tonen hoe taal voor haar altijd kneedbaar is gebleven. Ze illustreert met humor en precisie culturele misverstanden tussen Nederlanders en Vlamingen en laat zien hoe stereotypering en vooroordelen werken.

Belangrijke thema’s in het boek zijn seksuele identiteit en veiligheid. Van Leeuwen reflecteert op haar verlangens en identiteitsbesef in termen die laten zien hoe labels stigmatiseren; ze besluit zich niet te laten vastpinnen. Even concreet en aangrijpend zijn haar herinneringen aan seksistisch gedrag en aanstootgevend handelen op straat: meerdere incidenten maken dat ze definitief stopt met avondwandelingen. Die terugblikken geven het persoonlijke een grotere maatschappelijke lading — de onveiligheid van vrouwen is geen nieuw gegeven, maar al decennialang aanwezig.

Plooi u in tweeën werkt als een intieme tijdskapsel: een jeugdbeeld van het midden van de twintigste eeuw waarin reclame, gezinsrituelen en sociale codes de contouren van een persoonlijkheid meevormen. Tegelijk is het ook een pleidooi voor het niet meeplooien naar verwachtingen. Van Leeuwen groeit in het boek uit tot iemand die zich bewust losmaakt van wat “hoort” en daarin haar eigen stem vindt.

Voor lezers die Van Leeuwens kinderboeken of haar speelse taalspel al waarderen, biedt dit memoir een compacte, trefzekere blik op haar vormende jaren en de motieven die haar latere werk kleuren. Het boek bevestigt haar status als veelzijdig, scherpzinnig verteller die lichtvoetigheid en diepgang moeiteloos combineert.