Een matige reconstructie van een Afrikaans verhaal

In dit artikel:

In *Retour Pretoria* vertelt Marusja Aangeenbrug de naoorlogse emigratie naar Zuid-Afrika aan de hand van het leven van Henk Aartsen en Adri van Dijk. Adri vertrekt in 1952 als kind met haar gezin vanuit Rotterdam naar Zuid-Afrika; Henk volgt in 1960 als achttienjarige. Hun levens raken daar met elkaar verweven, waarna ze samen terugkeren naar Nederland.

Aangeenbrug, die internationale betrekkingen en migratie in zuidelijk Afrika studeerde, gebruikt het familieverhaal als microgeschiedenis van het Zuid-Afrika van na de oorlog. Apartheid speelt een belangrijke rol in het dagelijks leven van de familie. Henk vindt uiteindelijk zijn plek in de samenleving, terwijl Adri zich ondanks haar jaren in het land een buitenstaander blijft voelen. Haar ongemak en de invloed daarvan op de terugkeer worden volgens de bespreking echter onvoldoende verklaard. Na de apartheid kan Henk als blanke nauwelijks nog werk vinden, waardoor Nederland de logische bestemming wordt.

De recensent vindt dat de twee verhaallijnen — de familiegeschiedenis en de bredere politieke geschiedenis — te weinig met elkaar verbonden zijn. Het historische deel leest daardoor vooral als een feitelijk geschiedenisboek, met een duidelijke afkeer van apartheid die soms tot suggestieve formuleringen leidt. Ook blijven de belevenissen van Henk en Adri ondanks de uitgebreide beschrijving wat vlak, terwijl hun verhaal volgens de recensent meer diepgang had kunnen krijgen.