Een laatste keer het woord aan Nico

In dit artikel:

In februari overleed Nico de Haan, oud-ambassadeur en jarenlang medewerker van Vogelbescherming, die in het ledenblad Vogels de rubriek Vroeger en Nu schreef. Kort na zijn dood publiceerde het blad zijn laatste bijdrage; daarnaast heeft de redactie een aantal kant-en-klare stukken en fragmenten van eerder niet-gepubliceerde bijdragen vrijgegeven.

Internationaal werken was voor De Haan vanzelfsprekend: vogelbescherming kent geen landsgrenzen. Vogelbescherming was medeoprichter van zowel BirdLife International (1993) als van diens voorganger uit 1922. BirdLife is nu een koepel van 124 organisaties in 122 landen; door samen te werken worden bedreigingen voor trekvogels onderzocht en bestreden.

De Haan trad in 1974 in dienst bij Vogelbescherming, toen de vereniging nog zo’n 8.000 leden telde. Sindsdien groeide de organisatie uit tot ruim 150.000 leden. Die expansie verliep stapsgewijs en werd mede mogelijk gemaakt door effectieve ledenwervingsacties, vaak geïnspireerd door de Britse RSPB. Men nam materialen over, maakte advertenties met gratis brochures, en werkte intensief samen met radio- en televisieprogramma’s zoals Vroege Vogels en de NCRV-serie ‘Nico Natuurlijk’. Door dergelijke acties en belcampagnes kwamen duizenden aanmeldingen binnen; vrijwilligers hielpen zelfs thuis met het verwerken van post.

Een belangrijk aandachtspunt van De Haan was natuureducatie. Al als jongen raakte hij betrokken bij vogelbescherming na het zien van de massale vernietiging van roekennesten in 1962; die ervaring zette hem aan tot actie en correspondentie met de vereniging. Later zette hij zich in voor een jeugdtijdschrift naar Engels model. Een proefuitgave leidde tot tienduizenden reacties en vormde de grondslag voor titels als Het Vogelaartje, Vrije Vogels en uiteindelijk Vogels Junior.

Historische bedreigingen en successen komen in zijn bijdragen vaak terug. In de jaren tachtig en vroeger was het vangen en eten van zangvogels rond het Middellandse Zeegebied wijdverbreid; De Haan beschrijft methoden zoals lijmstokken waarmee vogels werden gevangen. Sindsdien is veel verbeterd: lijmstokjacht is binnen de EU verboden en de handel en jacht zijn sterk gereguleerd, deels dankzij voorlichtingswerk en internationale samenwerking.

Een opmerkelijk anekdotisch hoofdstuk gaat over de ooievaar. Nadat de soort in Nederland uitgestorven was, voerde Vogelbescherming samen met vele vrijwilligers een herintroductieprogramma uit. In de winter van 1991/1992 werden echter ruim tachtig ooievaars uit een fokdorp gestolen. Door snelle publiciteit en persaandacht kon de organisatie de dieven uiteindelijk betrappen; de vogels werden teruggevonden en opnieuw verzorgd door het ooievaarsdorp.

De Haan vertelt ook hoe populaire media hielpen bij fondsenwerving. Tijdens een aflevering van het tv-programma Wedden Dat? in 1987 werd een inzamelingsactie voor door de winter getroffenen vogels op touw gezet. Een tegenvoorstel van Vogelbescherming leidde tot grootschalige giften, onder meer een donatie van Heineken, en ruim twee ton gulden werd opgehaald. Dat geld financierde onderzoek naar olieslachtoffers en steun aan vogelasielen.

De bijdragen van Nico de Haan bieden een mix van historische reflectie, persoonlijke herinnering en illustratie van hoe communicatie, educatie en media samenwerking concreet kunnen bijdragen aan natuurbescherming. Zijn werk laat zien dat lokale inzet en internationale samenwerking samen succes kunnen opleveren in het redden en beschermen van vogelpopulaties.