Een kwetsbaar kabinet in een steeds onveiliger wereld

In dit artikel:

De Algemene Politieke Beschouwingen van afgelopen week hebben volgens de auteur vooral de interne kwetsbaarheid van het kabinet-Jetten blootgelegd. De coalitie van D66, VVD en CDA beschikt over slechts 66 zetels en heeft daarom voor elke begroting en belangrijke beslissing steun van oppositiepartijen nodig. Een vaste strategie daarvoor ontbreekt echter.

D66 en CDA richten zich vooral op PRO, terwijl de VVD samenwerking met JA21 en BBB wil openhouden. Premier Jetten probeert beide kanten te bedienen, maar die koers maakt het kabinet volgens de analyse juist kwetsbaar: zolang geen duidelijke politieke grenzen worden getrokken, blijft onzeker welke meerderheden mogelijk zijn.

Die onzekerheid komt op een ongelukkig moment. De oorlog in Oekraïne, de spanningen rond Iran en sterk gestegen energieprijzen raken Europa en de Nederlandse economie rechtstreeks. Een minderheidskabinet kan functioneren, maar vereist voortdurend onderhandelen en is daardoor minder slagvaardig bij internationale crises, defensievraagstukken en economische schokken. Dat leidt tot een tegenstelling bij VVD-leider en minister van Defensie Dilan Yeşilgöz: zij waarschuwt voor een instabiele wereld, terwijl zij politiek deel uitmaakt van een constructie die zelf instabiliteit in de hand werkt.

De VVD heeft bovendien weinig bewegingsruimte. Yeşilgöz beloofde niet met PRO te onderhandelen; 75 procent van de VVD-kiezers zegt volgens EenVandaag zelfs liever nieuwe verkiezingen te zien dan verdere toenadering. Tegelijkertijd is steun van rechts niet vanzelfsprekend: BBB steunde een motie van wantrouwen en JA21 stelt voorwaarden. Daardoor kan de VVD zowel naar links als naar rechts moeilijk manoeuvreren.

Met de Provinciale Statenverkiezingen van maart 2027 in zicht zullen coalitiepartijen zich steeds sterker tegenover hun achterban moeten profileren. Volgens de auteur kan het kabinet daardoor eerder vallen door verdeeldheid binnen de coalitie dan door een directe aanval van de oppositie. Het kernprobleem is niet alleen een gebrek aan zetels, maar vooral het ontbreken van een duidelijke politieke richting.