Een jood en een niet-jood schrijven elkaar rond 1933. Hun vriendschap wordt steeds ingewikkelder

In dit artikel:

In een straatboekenkast vindt de schrijver Adres onbekend van de Amerikaanse auteur Katherine Kressmann Taylor (1903-1996), een boekje van slechts ongeveer vijftig pagina’s dat hij na herlezing opnieuw als buitengewoon beklemmend ervaart. Het verhaal verscheen in 1938, maar bestaat uit een briefwisseling tussen 1932 en 1934 — cruciale jaren waarin het nazisme in Duitsland snel aan invloed won.

De brieven worden geschreven door twee bevriende kunsthandelaren die ieder een galerie met dezelfde naam leiden. De ene is Joods en woont in Amerika, de andere is niet-Joods en woont in München. Aanvankelijk lijkt hun correspondentie vooral persoonlijk en zakelijk, maar tussen de regels wordt steeds duidelijker hoe de politieke situatie hun vriendschap aantast.

De Duitse vriend raakt enthousiast over de opkomst van Hitler en spreekt over de ‘wedergeboorte’ van Duitsland. Hij beschuldigt zijn Amerikaanse vriend bovendien van naïviteit en liberalisme, terwijl die juist vasthoudt aan mensenrechten en vrijheid van meningsuiting. Hun pogingen om de vriendschap en samenwerking te behouden worden steeds moeilijker naarmate de nazi-ideologie hun denken en gedrag overneemt.

Volgens het nawoord van Taylors zoon Charles wilden zijn ouders laten zien hoe een brief als wapen kan worden ingezet. Taylor wilde het Amerikaanse publiek duidelijk maken wat een perverse ideologie met echte mensen doet. De ogenschijnlijk eenvoudige brieven krijgen daardoor een dreigende onderlaag: de lezer voelt de naderende oorlog en ziet hoe politieke indoctrinatie een persoonlijke relatie ontwricht. Een onverwachte wending maakt het korte verhaal uiteindelijk tot een bijzonder beklemmend meesterwerk.