Een jaar zero-emissiezones: steden tevreden, kleine ondernemers niet
In dit artikel:
Op 1 januari 2025 voerden zestien Nederlandse gemeenten zogenaamde zero-emissiezones (ZEZ) in voor bestelbusjes en vrachtwagens: voertuigen op fossiele brandstof worden gefaseerd geweerd, met als doel dat in 2030 alleen nog uitstootvrije bedrijfswagens de binnenstad in mogen. Een jaar later geven de betrokken steden en demissionair staatssecretaris Thierry Aartsen aan dat de invoering grotendeels vlekkeloos verloopt; volgens gemeentelijke rapportages is de naleving boven de 95 procent, en gemeenten melden honderden tot duizenden boetes sinds de zomer nadat de waarschuwingsfase afliep.
Toch zijn de zones omstreden. Lokale winkeliers en mkb’ers klagen dat zij opdrachten verliezen of extra kosten moeten maken om elektrisch te gaan rijden; een enquête van Rai Vereniging toont dat circa één op de drie kleine bedrijven minder werk binnen ZEZ verwacht en sommige ondernemers overwegen bestelauto’s te vervangen door personenauto’s om regels te omzeilen. In diverse gemeenten leidde het tot protesten, bezwaarprocedures en politieke spanningen (voorbeeld: Alphen aan den Rijn, Den Haag, rechtszaken in Rotterdam, Eindhoven en Delft).
Grote bedrijven reageren veel positiever: ondernemingen met grote wagenparken zijn vaker al bezig het materieel te elektrificeren. Dat blijkt ook uit de registratiecijfers: het aantal elektrische bestelbussen groeide de afgelopen jaren van ongeveer 6.000 naar meer dan 50.000; elektrische vrachtauto’s blijven beperkt op circa 2.000 stuks.
Gemeenten proberen de pijnpunten te verzachten met praktische hulp: subsidies, adviseurs en ontheffingen. Bedrijven kunnen meestal per gemeente tot twaalf keer per jaar een dagontheffing krijgen en in schrijnende financiële gevallen is een noodontheffing mogelijk. Nieuwe bedrijfsvoertuigen die na 2025 worden geregistreerd, moeten uitstootvrij zijn om een ZEZ te mogen betreden; bestaande voertuigen worden stapgewijs uitgesloten op basis van emissieklasse. Boetes bedragen momenteel ongeveer €120 voor bestelbusjes en €310 voor vrachtwagens, met uitzonderingen mogelijk.
Wat de zones opleveren is nog onderwerp van monitoring, maar lokale waarnemingen wijzen al op winst: in Maastricht en Den Haag is het aantal zeer vervuilende bedrijfsvoertuigen (emissieklasse 4) in de binnenstad gehalveerd. Naast klimaatdoelen worden schonere lucht en lagere stikstofuitstoot als hoofdmotieven genoemd. Intussen breidt het aantal gemeenten met ZEZ uit—van zestien naar twintig nu, met nog negen in voorbereiding—waardoor de discussie over economische gevolgen en handhaving voortduurt.