Een inferno aan bangmakerij

In dit artikel:

De bosbranden in Zuid-Frankrijk en Spanje worden in het artikel vooral toegeschreven aan menselijk handelen, gebrekkig bosbeheer, nalatigheid en brandstichting, en niet aan klimaatverandering. Klimaatwetenschapper Marcel Crok en voormalig houtvester Leffert Oldenkamp stellen dat media en politici de branden aangrijpen om streng klimaatbeleid en een snelle reductie van CO2-uitstoot te bepleiten. Zij noemen die koppeling volgens het artikel misleidend.

Het artikel verwijst naar hoofdstuk 12 van het zesde klimaatrapport van het IPCC uit 2021. Volgens klimaatwetenschapper Roger Pielke jr. concludeert dat rapport dat er onvoldoende bewijs is dat CO2-uitstoot wereldwijd leidt tot meer zogenoemd ‘fire weather’: de combinatie van hoge temperaturen, lage luchtvochtigheid, droge bodems en wind die branden kan bevorderen. Het IPCC zou zulke veranderingen tot 2100 niet betrouwbaar aan klimaatverandering kunnen koppelen. Die terughoudende conclusie staat volgens Pielke tegenover veel berichtgeving waarin de relatie wel als vaststaand wordt gepresenteerd.

Crok wijst erop dat bosbranden door veel factoren ontstaan, waaronder droogte, vegetatie, onderhoud van hoogspanningsleidingen, brandbestrijding en menselijk gedrag. Volgens cijfers van het European Forest Fire Information System wordt 96 procent van de branden aangestoken, bewust of onbewust. Naar schatting is 25 tot 32 procent opzettelijk, terwijl bij een groot deel de officiële oorzaak onbekend blijft. Nalatigheid, zoals weggegooide sigaretten, barbecue-assen en slecht onderhouden machines of elektriciteitskabels, zou eveneens een belangrijke rol spelen. Na de recente branden in Zuid-Europa zijn honderden mensen gearresteerd.

De geïnterviewde deskundigen bekritiseren vooral het natuur- en bosbeheer. Oldenkamp stelt dat bossen onvoldoende selectief worden uitgedund, waardoor dicht opeengepakte bomen, dood hout en overwoekerd kreupelhout zich opstapelen. Daardoor kunnen branden zich sneller uitbreiden. Ook natuurherstelmaatregelen en beperkte begrazing zouden volgens hem tot meer verwildering leiden. Hij noemt het Nederlandse Loobos bij Kootwijk als voorbeeld van een gebied waar achterstallige dunning en brandbare Amerikaanse vogelkers het risico vergroten. Ook Nederland zou daardoor kwetsbaar zijn voor bosbranden, maar volgens Oldenkamp niet vanwege CO2.

Oldenkamp wijt het gebrek aan beheer deels aan subsidiebeleid. Selectieve uitdunning zou duur zijn en minder financiële steun krijgen dan grootschalige omvorming van bossen. Daarnaast zouden Europese Natura 2000-regels volgens hem beleid stimuleren waarbij natuurgebieden zo veel mogelijk met rust worden gelaten. Dat maakt volgens de oud-houtvester sommige beschermde gebieden extra brandbaar. Hij pleit voor lokaal toezicht, regelmatig beheer, brandgangen en goed onderhouden toegangswegen. Moderne detectiesystemen, helikopters en brandweer zijn volgens hem nuttig, maar kunnen niet volledig compenseren voor te late signalering en onvoldoende preventief beheer.

De wereldwijde cijfers over bosbranden vormen geen eenduidig bewijs in het debat. Our World in Data, gebaseerd op het Global Wildfire Information System, registreert sinds het einde van de vorige eeuw een sterke daling van het aantal branden en de verbrande oppervlakte; sinds 2010 zouden de cijfers grotendeels stabiel zijn. Klimaatvoorstanders zeggen echter dat betere brandbestrijding en detectie een toename kunnen maskeren en dat droogte door klimaatverandering de branden verergert. Klimaatcritici benadrukken juist de rol van slecht landbeheer en menselijke oorzaken.

Ook de Spaanse econoom Fernando del Pino Calvo Sotelo betwist in het artikel dat warmte de doorslaggevende factor is. Hij wijst erop dat sommige grote branden plaatsvinden in relatief koele gebieden en dat Spanje volgens hem over minder blusvliegtuigen beschikt dan Italië, ondanks het grotere bosareaal. Zijn conclusie is dat vooral droog kreupelhout, brandstichting en gebrekkige preventie de brandbaarheid bepalen. Het artikel presenteert daarmee een uitgesproken klimaatkritische visie; de bredere wetenschappelijke discussie over de invloed van klimaatverandering op brandrisico en -intensiteit blijft complex en wordt door de aangehaalde deskundigen nadrukkelijk betwist.