"Echte rechtsstaat begint met individuele vrijheidsrechten"

In dit artikel:

Maurice van Ulden (52) werkt samen met oud-rechter Barend van Thiel aan een Nieuwe Verlichte Nederlandse Grondwet. Volgens Van Ulden is de huidige grondwet onvoldoende om individuele vrijheid, volkssoevereiniteit en een effectieve spreiding van macht te beschermen. Hij pleit daarom voor een echte rechtsstaat waarin burgers uiteindelijk het laatste woord hebben.

Van Ulden raakte naar eigen zeggen intensiever betrokken bij maatschappelijke en politieke ontwikkelingen na de aanslagen van 11 september 2001, de moord op Pim Fortuyn en het coronabeleid. Hij ziet machtsconcentratie en gebrekkige controle als de belangrijkste oorzaken van beleid dat volgens hem autoritair en vrijheidsbeperkend is. Ook hekelt hij het ontbreken van constitutionele toetsing door rechters, de afschaffing van referenda en de groeiende invloed van de Europese Unie. Zijn visie is mede gevormd door zijn ontslag bij Transavia in 2020, nadat hij collega’s had gewaarschuwd voor coronavaccinaties en zonder toestemming kranten over het onderwerp had verspreid.

Na gesprekken met Van Thiel, auteur van *De Vierde Tirannie*, begon Van Ulden in september aan het schrijven van een nieuw grondwetsvoorstel. Het eerste hoofdstuk, over de rechtsstaat, is volgens hem inmiddels klaar. Via de website VrijheidLeeft.nl publiceert hij toelichtingen, doet hij verslag van het project en zoekt hij financiële steun. Hij nodigt burgers uit ideeën aan te dragen.

Het initiatief is geïnspireerd door het achttiende-eeuwse verlichtingsdenken, waarin vrijdenken, individuele rechten en de scheiding der machten centraal staan. Van Ulden vindt dat de Nederlandse grondwet, die teruggaat op 1814 en na de hervorming van 1848 werd voortgezet, de wet boven de grondwet plaatst. Daardoor zouden burgers volgens hem onvoldoende beschermd zijn tegen machtsmisbruik.

Als historisch voorbeeld noemt hij de Corsicaanse republiek van Pasquale Paoli (1755-1769). Daar werden volgens Van Ulden privileges afgeschaft, een brede vorm van kiesrecht ingevoerd en wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht van elkaar gescheiden. Ondanks de ondergang van de republiek door de Franse invasie ziet hij Corsica als bewijs dat vrijheid, democratie en volkssoevereiniteit in de praktijk kunnen functioneren.

Van Ulden wil in Nederland onder meer bindende referenda, grondwettelijke mededingingsregels, een sterkere rol voor tegenspraak in journalistiek en wetenschap en minder overheidsbemoeienis met het onderwijs. Zwitserland geldt voor hem als voorbeeld vanwege het referendumstelsel; Noorwegen en Zweden noemt hij vanwege respectievelijk rechterlijke toetsing en transparantie. Geen enkel land zou volgens hem alle gewenste waarborgen combineren.

Uiteindelijk pleit Van Ulden voor een nieuw ‘Plakkaat van Verlatinghe’ en een grondwet die volgens hem van, voor en door de bevolking wordt opgesteld. Hij erkent dat het project hoogdravend of onhaalbaar kan lijken, maar zegt dat het doel niet persoonlijk succes is, maar het terugbrengen van macht naar burgers en het opnieuw agenderen van de idealen van de verlichting.