'Duurzame' biomassa opnieuw onder vuur: tropisch hout belandt met miljarden subsidie in Nederlandse centrales

In dit artikel:

Stichting Comité Schone Lucht kondigt een nieuwe klimaatzaak tegen de Nederlandse Staat aan. Volgens de stichting belanden complete bomen uit gekapte Maleisische bossen via de biomassaketen in Nederlandse energiecentrales, terwijl ze administratief als afval- of resthout worden aangemerkt en als duurzaam worden gecertificeerd. De organisatie wil dat het kabinet ingrijpt en stopt met het toestaan en subsidiëren van dergelijke houtstromen.

Biomassa geldt binnen het Nederlandse klimaatbeleid als hernieuwbare energie. In 2025 was het volgens de aangeleverde gegevens de grootste bron van duurzame energie, vóór wind- en zonne-energie. Hout komt alleen voor steun in aanmerking als het bijvoorbeeld uit reststromen of duurzaam beheerde bossen afkomstig is. Comité Schone Lucht en de Britse organisatie Biofuelwatch onderzochten de aanvoerketen van energiebedrijf RWE en stellen dat die voorwaarden mogelijk worden omzeild. Ook het televisieprogramma Zembla berichtte over de kwestie.

De zaak is politiek gevoelig door de omvang van de steun. De Staat heeft volgens de stichting voor ongeveer 9,5 miljard euro aan biomassa-subsidies toegezegd. De bestaande verplichtingen voor RWE kunnen oplopen tot 2,5 miljard euro. De stichting vindt dat de overheid daarom moet kunnen aantonen waar het hout vandaan komt, hoe het wordt gecontroleerd en waarop de duurzaamheidsclaim is gebaseerd.

De Nederlandse Emissieautoriteit (NEa) onderzocht vorig jaar al een handhavingsverzoek van de stichting. De toezichthouder vond volgens beschikbare stukken verkeerd geclassificeerd hout en zwakke plekken in het controlesysteem, maar concludeerde formeel dat de regels waren nageleefd. Toenmalig minister Sophie Hermans besloot daarom niet te handhaven en geen subsidies terug te vorderen. Interne documenten die via een Woo-verzoek openbaar werden, wijzen volgens Comité Schone Lucht op grotere zorgen binnen de NEa, waaronder een mogelijke prikkel om niet-duurzame grondstoffen als duurzaam te registreren.

De betrouwbaarheid van Maleisische houtcertificaten staat al langer ter discussie. Nederlandse instanties waarschuwden sinds 2011 voor risico’s rond ontbossing, de rechten van inheemse bevolkingsgroepen en gebrekkige registratie van kapgebieden. Nederland accepteerde het Maleisische MTCS-keurmerk in 2017 alsnog; sinds 2020 valt de beoordeling grotendeels onder de internationale PEFC-koepel. Recente onderzoeken brachten opnieuw mogelijke tekortkomingen aan het licht.

De aangekondigde procedure komt bovendien op een moment dat het kabinet nieuwe biomassaprojecten onderzoekt. De huidige subsidie voor RWE’s Amercentrale loopt in 2027 af. De Eemshavencentrale zou mogelijk volledig op houtpellets gaan draaien, waarbij het jaarlijkse gebruik kan stijgen tot 5 à 6 miljoen ton. De vrijgekomen CO2 zou onder de Noordzee worden opgeslagen. Een rechterlijk oordeel over de duurzaamheid van de houtstromen kan daardoor ook toekomstige subsidies raken.

Naast de civiele zaak loopt een aangifte tegen onder meer RWE wegens mogelijke overtreding van duurzaamheidsregels en subsidiefraude. De politie spreekt van sterke aanwijzingen dat de administratie van RWE niet op orde is; het Openbaar Ministerie heeft nog niet besloten over vervolging. RWE zegt zorgvuldig volgens de regels te werken en eventuele onregelmatigheden te onderzoeken. Het ministerie neemt de nieuwe rechtszaak serieus.