Duurzaam is het probleem, niet de oplossing
In dit artikel:
In het debat over de energiecrisis sinds de oorlog in Iran klinkt vaak dat een sneller beroep op zon en wind Nederland en Europa nu minder kwetsbaar had gemaakt. Marcel Crok draait die redenering om: volgens hem heeft de prioriteit voor CO2‑reductie en grootschalige uitrol van hernieuwbare elektriciteit Europa juist in de problemen gebracht. Hij wijst op besluiten om Groningen vrijwel te sluiten, kolen- en kerncentrales (wezenlijk) terug te bouwen en fracking in Europa te verbieden. Daardoor produceert de EU nog maar een klein deel van haar eigen olie en gas en is zij sterk afhankelijk van import uit Noorwegen, Rusland, het Midden‑Oosten en de VS.
Crok benadrukt ook dat een transitie naar zon en wind de afhankelijkheden niet simpelweg wegneemt. De onderdelen en grondstoffen voor zonnepanelen en windturbines komen grotendeels uit China, en de productie daarvan vereist veel fossiele energie — met name steenkool. Hij verwijst naar werk van Roger Pielke Jr. dat waarschuwt dat bij ambitieus “Net Zero”-beleid de emissies die samenhangen met de bouw en levering van hernieuwbare systemen substantieel kunnen oplopen. Daarnaast betoogt Crok dat landen met veel zon- en windstroom vaak juist hoge elektriciteitsprijzen kennen: goedkope panelen zeggen nog niets over de totale systeembelasting.
Een belangrijk knelpunt is de variabiliteit van zon en wind. Bij overvloedige productie treden pieken op die soms leiden tot afschakeling van turbines en vergoedingen voor producenten; netbeheerders moeten zwaar investeren om pieken en transport te kunnen verwerken. TenneT en Netbeheer Nederland noemen investeringsbehoeften van honderden miljarden euro’s voor de komende jaren — bedragen die per huishouden fors zijn en weinig politici openlijk bespreken.
Tegelijk verschilt het beeld buiten Europa: de Verenigde Staten werden door de schaliegasrevolutie grotendeels energieneutraal en ondervonden minder last van geopolitieke schokken. Crok gebruikt dat contrast om te pleiten voor een herwaardering van binnenlandse olie‑ en gasproductie als instrument van strategische zekerheid.
Zelfs in Duitsland klinkt meer kritische reflectie: energieminister Katherina Reiche riep recent op om niet star vast te houden aan “100‑procent‑oplossingen” en wees in een opiniestuk op hoge systeemkosten en het gevaar van deïndustrialisatie als betaalbaarheid en leveringszekerheid uit het oog worden verloren. Haar boodschap: hernieuwbaar als ruggengraat, maar met realisme ten aanzien van kosten en leveringszekerheid.
Kort gezegd concludeert Crok dat Europa niet per se méér verduurzaming nodig heeft, maar een meer gebalanceerde aanpak die rekening houdt met leveringszekerheid, kosten en industriële weerbaarheid — inclusief een grotere focus op eigen olie‑ en gasbronnen.