Durf jij het onveilige gesprek te voeren?
In dit artikel:
Elma Groen waarschuwt dat onveilige werksferen vaak ontstaan zonder kwade opzet: snelle beslissingen, het inslikken van kritiek of het vermijden van conflicten omwille van de rust zorgen dagelijks voor stilzwijgen en ongemak op de werkvloer. Haar boek Het Veiligheidskompas verkent wat sociale veiligheid concreet betekent en hoe organisaties die niet alleen moeten bespreken maar daadwerkelijk moeten beoefenen.
Groen definieert sociale veiligheid als een gevoelsmatig verschijnsel dat ontstaat in dagelijkse samenwerking; onveilig gedrag is een symptoom dat die basis onder druk staat. Ze werkt met meerdere lagen om dat gevoel te begrijpen en legt nadruk op het verschil tussen klimaat en cultuur: klimaat is de directe beleving van de werksfeer (meetbaar en relatief snel veranderbaar), cultuur betreft diepgewortelde overtuigingen en gewoonten die veel harder zijn om te veranderen. Alleen wanneer al die lagen aandacht krijgen, kunnen organisaties structureel veiliger worden.
Sociale onveiligheid sluipt erin: kleine ongemakken en niet-gevoerde gesprekken stapelen zich op tot teams waarin mensen zwijgen en fouten verbergen. In zulke omgevingen remmen conflicten groei in plaats van dat ze die bevorderen. Groen benadrukt dat psychologische veiligheid niet betekent dat alles altijd gezellig moet zijn; spreken, aanspreken en het stellen van lastige vragen horen erbij. Ze prijst de collega’s die, ook zonder zekerheid, toch benoemen wat wringt — zij brengen verandering op gang.
Het boek legt de nadruk op handelen: veiligheid ontstaat niet door beleid, posters of checklists, maar door dagelijkse interacties — een opmerking, een stilte die doorbroken wordt, de manier waarop iemand luistert of terugkoppelt. Effectieve aanspreekcultuur vraagt om vertragen, nieuwsgierigheid, open vragen en verantwoordelijkheid nemen voor je eigen aandeel. Groen stelt dat aanspreken en veiligheid elkaar juist kunnen versterken als het met respect en aandacht gebeurt.
Praktisch advies is geen quick fix: samenwerken is complex en veiligheid ontwikkel je in werkprocessen, besluitvorming en de kleine momenten tussen mensen. Het Veiligheidskompas is bedoeld voor iedereen die merkt dat er dingen onbesproken blijven of dat energie wegloopt door onuitgesproken spanningen — niet om anderen te veranderen, maar om bij jezelf te beginnen. De kernboodschap: sociale veiligheid is een werkwoord; het vraagt moed, oefening en eigenaarschap van medewerkers, leidinggevenden en bestuur. Welk lastig gesprek ga jij vanaf nu wél voeren?