Dure belofte, verre droom: waarom Oekraïne nog geen EU-lid is

In dit artikel:

De EU bevestigt dat Oekraïne bij Europa hoort, maar een versnelde toetreding is voorlopig geen optie. De belofte die kort na de Russische inval in 2022 werd gedaan, blijkt lastig uitvoerbaar: het EU-lidmaatschap vereist een langdurig traject van hervormingen, wettelijke aanpassingen en betrouwbaarheid van rechtsstaat en democratische instituties. Sommige kandidaat-lidstaten wachten al meer dan twintig jaar op toelating, en ook Oekraïne zal eerst elke stap volledig moeten doorlopen voordat het lid kan worden.

Een delegatie van het Europees Parlement bezocht recent Montenegro en Albanië om voortgang in hun toetredingsdossier te beoordelen. Montenegro kan, als het tempo volhoudt, alle hoofdstukken dit jaar afsluiten; de parlementsleden gaven steun maar benadrukten dat er geen korte weg bestaat. De Commissie Buitenlandse Zaken van het Europees Parlement stemt binnenkort over die voortgang. Oekraïense afgevaardigden zullen ook hun standpunt toelichten, maar krijgen dezelfde boodschap: lidmaatschap moet verdiend worden via het volledige proces.

Politieke bezwaren blijven belangrijk. Volgens het artikel is het harde veto van voormalig Hongaarse premier Victor Orbán nu weg, maar onder dat verzet schuilen meerdere lidstaten die niet willen dat toetreding wordt versneld. Duitse bondskanselier Friedrich Merz bestempelde een snelle opname als onrealistisch, en Vlaamse premier Bart De Wever benadrukte dat Oekraïne elke stap moet zetten maar tegelijk dichtbij gehouden moet worden vanwege de gezamenlijke veiligheid.

Terwijl echt lidmaatschap op afstand blijft, werkt de EU aan tussentijdse oplossingen om Oekraïne steviger te binden. Ideeën variëren van uitgebreidere toegang tot de interne markt en EU-programma’s tot deelname aan bepaalde EU-raadvergaderingen zonder stemrecht of een bijzondere status die meer rechten geeft maar niet het volledige lidmaatschap. Economische integratie speelt daarbij een centrale rol: wederzijdse erkenning van productiestandaarden kan handel vergemakkelijken, investeringen aantrekken en Oekraïne aantrekkelijker maken als partner.

Oekraïne zelf dringt aan op snelle onderhandelingen en ziet lidmaatschap als de beste garantie voor veiligheid, omdat NAVO-lidmaatschap die zekerheid niet volledig biedt. President Zelensky zei in Cyprus: "Wij zijn er al lang klaar voor." Toch is hiervoor unanimiteit van de 27 EU-leiders nodig; zonder volledige goedkeuring blijven alleen gedeeltelijke of tussenoplossingen mogelijk.

Tegelijkertijd zoekt Europa naar bredere strategische samenwerkingen. In Jerevan komt de Europese Politieke Gemeenschap bijeen — een informeel forum, geïnitieerd door president Macron — waar 44 leiders, waaronder Zelensky, praten over energie, bevoorrading en veiligheid. De bijeenkomst toont dat de EU haar relaties met gelijkgezinden wil versterken via vrijhandelsakkoorden en versterkte ketens van betrouwbare partners, ook buiten het formele toetredingspad.