Duitsers kunnen nu graven naar het naziverleden van hun familie, met dank aan de Amerikanen
In dit artikel:
Veel Duitsers zoeken nu online uit of hun voorouders lid waren van de NSDAP. De National Archives in de VS heeft eind februari microfilmkopieën van de originele Duitse NSDAP‑lidmaatschapskaarten op internet gezet, wat een stormloop op de website veroorzaakte en de oude vraag "Was opa een nazi?" opnieuw in veel huishoudens opriep.
De reden dat de onthulling uit Washington komt, ligt in de bewogen geschiedenis van die dossiers. De originele kaarten belandden na de oorlog in de Amerikaanse zone; een papiermolen nabij München kreeg opdracht ze te vernietigen, maar eigenaar Hans Huber redde de kaarten en gaf ze later aan de Amerikanen. Na de Duitse hereniging gingen de archiefstukken terug naar Duitsland, maar de VS hielden microfilmkopieën — die nu openbaar zijn gemaakt.
Toegang tot zulke documenten verschilt sterk per land. In Duitsland zelf zijn de NSDAP‑kaarten moeilijker te raadplegen: geïnteresseerden moeten schriftelijk aanvragen en archivarissen beslissen wat vrijgegeven wordt, mede gebaseerd op privacyregels en staatsbelang. Datzelfde principe geldt voor andere gevoelige bestanden, zoals die van de Stasi. Nederland kende tot voor kort ook strikte beperkingen; het Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging, met gegevens over NSB‑lidmaatschap en samenwerking tijdens de bezetting, werd pas vorig jaar beperkt opengesteld en leverde felle reacties op. Polen daarentegen heeft de dossiers van de communistische veiligheidsdienst SB grotendeels publiek gemaakt, wat aanvankelijk controverses veroorzaakte maar later voor minder emotie zorgde.
De online vrijgave in de VS werpt nieuw licht, maar lost lang niet alle onzekerheid op. Het NSDAP‑archief is incompleet: naar schatting 10–20 procent van de lidkaarten ontbreekt. Bovendien zegt een lidmaatschap niet alles over intentie of betrokkenheid. Wie lid was vóór Hitlers machtsovername in 1933 zal eerder overtuigd nationaalsocialist geweest zijn; wie zich na 1933 aansloot deed dat vaak uit opportunisme om carrière of baan veilig te stellen. Cruciale groepen zoals SA‑ en SS‑leden vallen grotendeels buiten het beschikbare archief — het SA‑archief is grotendeels vernietigd en van SS‑personeelsdossiers is circa 60 procent terug te vinden.
Historische discussies over schuld en betrokkenheid blijven daardoor relevant. In de jaren negentig schokte de tentoonstelling Misdaden van de Wehrmacht veel Duitsers door aan te tonen dat reguliere soldaten betrokken waren bij massamoord. De huidige digitale inzage in NSDAP‑kaarten biedt meer feiten voor familieonderzoek, maar veel mensen zullen voorlopig in het ongewisse blijven over de precieze rol van hun voorouders.