Duitse scheepvaart ploetert door lage Rijn, tegen hoge prijs: 'We hebben vier keer zoveel schepen nodig'

In dit artikel:

De uitzonderlijk lage waterstand op de Rijn veroorzaakt grote problemen voor de Duitse binnenvaart. Schepen kunnen nog maar een deel van hun normale lading meenemen, waardoor vervoerders meer vaarten moeten uitvoeren en bedrijven extra betalen voor schepen, vrachtwagens en treinen. De situatie kan de komende weken verder verslechteren.

Bij Duisburg-Ruhrort stond het water op 1,37 meter. Daarmee is het oude laagterecord uit 2018, dat 1,41 meter bedroeg, gebroken. Omdat er nauwelijks regen wordt verwacht, kan de stand deze week onder 1,30 meter zakken. Bij een waterstand beneden drie meter mogen schippers een laagwatertoeslag rekenen. Bij nog lagere standen worden vervoer en prijzen grotendeels aan de markt overgelaten.

De gevolgen zijn het sterkst merkbaar op de Middenrijn tussen Bonn en Bingen. Bij Kaub ligt een ondiepe passage die schepen al nauwelijks kunnen nemen. De Duitse binnenvaartorganisatie BDB verwacht dat dit de komende week mogelijk helemaal niet meer lukt, zelfs niet met lege schepen. In Duisburg wordt daarom steeds meer vracht overgeladen op het spoor en de weg. De Duitse regering heeft vrachtwagens vanwege de drukte tijdelijk toegestaan ook op zondag te rijden.

Duisburg-Ruhrort is een belangrijk logistiek centrum voor de Duitse industrie. Jaarlijks verwerken de haven en de omliggende terminals er ongeveer 20.000 schepen, 25.000 treinen en vier miljoen containers. Volgens Joachim Holstein van havenbedrijf Duisport zijn door het lage water ongeveer 60 procent meer scheepsbewegingen nodig om dezelfde hoeveelheid goederen te vervoeren.

Ook bedrijven stroomopwaarts merken de verstoring. Bij olieverwerker C. Thywissen in Neuss wordt ongeveer 90 procent van de grondstoffen per schip aangevoerd. Een schip dat daar normaal circa 2.600 ton zaden zou brengen, kon nu slechts ongeveer 670 ton meenemen. Daardoor zijn acht schepen nodig in plaats van twee. Het lossen kost bovendien meer tijd, omdat restlading handmatig uit de ruimen moet worden verwijderd. Vrachtwagens vullen het tekort aan, maar de combinatie van extra transport, personeel en hoge tarieven maakt de operatie aanzienlijk duurder.

Directeur Dominik Baum zegt dat Thywissen de leveringen voorlopig vrijwel ongeacht de kosten wil voortzetten om klanten niet kwijt te raken. Het bedrijf kan daarbij profiteren van extra opslagcapaciteit die na de droogte van 2018 is gebouwd. Ook andere ondernemingen hebben sindsdien grotere voorraden aangelegd, betere voorspellingen geregeld en alternatieve vervoersroutes voorbereid. Daardoor blijft de industrie voorlopig grotendeels draaien, al verwacht Duisport dat de lage waterstand op zijn vroegst in september voorbij is.

De crisis vergroot tegelijk de klimaatproblemen. Meer schepen met minder lading, extra overslag en meer vrachtvervoer over de weg veroorzaken gezamenlijk meer CO2-uitstoot. Havenbedrijven en de binnenvaartsector waarschuwen daarom dat structurele maatregelen nodig zijn nu langere droge periodes waarschijnlijker worden door klimaatverandering en smeltende Alpen-gletsjers.

Zij vragen onder meer om sneller baggeren, schepen met een geringere diepgang en maatregelen om water vast te houden. Ook worden nieuwe kanalen en sluizen genoemd. Vooral de ondiepte bij Kaub geldt als een dringend knelpunt. Plannen om die passage uit te diepen bestaan al sinds de jaren tachtig, maar de uitvoering is herhaaldelijk uitgesteld en staat volgens de huidige planning pas rond 2033 gepland.

Een speciaal investeringsfonds van 500 miljard euro dat in 2025 werd ingesteld voor infrastructuur en klimaatneutraliteit, was aanvankelijk bestemd voor spoorwegen en snelwegen. Na overleg in Bonn heeft de verkeersminister toegezegd dat de binnenvaart vanaf 2027 eveneens aanspraak kan maken op geld uit het noodfonds. Volgens Holstein is daarnaast vooral de snelle ontwikkeling van moderne, ondiepvarende schepen van belang.

Voor de schipper van de 52 jaar oude rijnaak Josina blijft het voorlopig vooral zaak om veilig te varen. Tijdens de reis naar Duisburg raakte het schip kort de rivierbodem. De bemanning moet voortdurend het echolood controleren. Na een keuring kan de Josina opnieuw twee jaar worden ingezet. Met lichte machineonderdelen aan boord verwacht de schipper ook bij een verdere daling nog te kunnen varen.