Duisternis als kernkwaliteit van Groningen
In dit artikel:
In Groningen blijft de nacht opvallend donkerer dan in veel andere delen van Nederland; de provincie heeft duisternis in beleidsdocumenten verankerd als een kernkwaliteit van landschap en leefomgeving. Sinds 2016 is het Lauwersmeergebied erkend als Dark Sky Park door de International Dark Sky Association, en provinciale monitoring laat zien dat dit gebied de afgelopen jaren zelfs iets donkerder is geworden. Dat gebeurde niet vanzelf, maar door afspraken en concrete maatregelen tussen provincie, gemeenten, terreinbeheerders en kennisinstellingen.
Waarom donker belangrijk is: kunstlicht ontregelt nachtdieren zoals insecten, vleermuizen en trekvogels en kan indirect ook planten en bestuivers schaden. Donkere nachten hebben bovendien gezondheids- en belevingswaarde voor mensen. Lange termijnmetingen toonden dat de toename van opgaand kunstlicht in Groningen stagneerde rond 2020; de provincie wil deze trend ombuigen en actief behoud en versterking nastreven.
Beleid en uitvoering: in de Omgevingsvisie en het Milieuprogramma zijn duisternisdoelen opgenomen. Er zijn twee aandachtsgebieden aangewezen waar bestaande duisternis niet zonder noodzaak mag worden aangetast. Provinciale inzet omvat kennisdeling, monitoring en voorwaarden bij vergunningverlening: bedrijven met veel licht moeten soms een verlichtingsplan overleggen dat gericht is op doelmatig, zuinig en afgeschermd lichtgebruik. In 2025 versterkten Provinciale Staten dit beleid met de motie ‘Mag het licht uit?’, waarmee zij aangaven Groningen actief als mogelijk donkerste provincie van Nederland te willen behouden.
Praktijkvoorbeelden: bij het Lauwersmeer verving Defensie alle verlichting op een kazerneterrein door naar beneden gerichte armaturen, waardoor de lichtuitstoot richting het park sterk afnam terwijl het terrein zelf veiliger verlicht bleef. Staatsbosbeheer verving parkeer- en openbare verlichting met minder felle en vleermuisvriendelijkere lichtkleuren. Die aanpassingen verminderen ook hinder voor andere soorten.
Haven van Lauwersoog: als grensgebied tussen bedrijvigheid en beschermde nacht is de haven een proefveld. Met het Masterplan Donkerte Lauwersoog streven betrokken partijen — ondernemers, Rijksuniversiteit Groningen, gemeente Het Hogeland en de provincie — naar ongeveer 50% minder lichtuitstoot. Maatregelen omvatten slimme armaturen, bewegingssensoren, betere afscherming en afspraken over wanneer verlichting essentieel is. Het project fungeert als voorbeeld voor andere Waddenhavens en zelfs buitenlandse havens.
Kortom: Groningen combineert beleid, techniek en samenwerking om de nacht terug te geven aan natuur en bewoners, met het Lauwersmeer en Lauwersoog als concrete illustraties van hoe verlichting slimmer en diervriendelijker kan.