Duik de geschiedenis in tijdens het programma Open Joodse Huizen - Huizen van Verzet
In dit artikel:
Tussen 3 en 5 mei vertellen op verschillende plekken in Amsterdam sprekers tijdens het programma Open Joodse Huizen persoonlijke en lokale verhalen over het Joodse leven en verzet ten tijde van de Tweede Wereldoorlog. Rondleidingen en lezingen vinden plaats onder meer in het Nieuwe Suikerhofje (Prinsengracht), concertzaal Splendor, de Muiderkerk, Muziekcentrum Zuidoost en in De Nederlandsche Bank.
In het Nieuwe Suikerhofje staat het verhaal van Henk Pelser centraal. Zijn dochter Simcha von Benckendorff (80) spreekt daar op 3 mei (14.00 uur) over hoe Pelser mee werkte aan de productie en verspreiding van de verzetskrant Het Parool, Joodse mede-studenten hielp en onderduikadressen organiseerde richting Zwitserland. Pelser woonde vanaf 1941 met medestudenten in het leegstaande hofje, dat uitgroeide tot een belangrijk verzetsbolwerk waar zo’n dertig mensen verbleven en waar de Sicherheitsdienst meerdere keren inviel. Op dezelfde dag geeft oud-bewoner Arjenne Barentsen (12.00 uur) een toelichting op de rol van het hofje in het verzet; later vertelt Alex Manassen (16.00 uur) over kunstenaar Bob Hanf, die er onderdook en muziek componeerde voordat hij in 1944 werd opgepakt en later in Auschwitz omkwam.
Op 4 mei belichten evenementen in Splendor en de Muiderkerk aspecten van het alledaagse Joodse leven en religieuze infrastructuur. Splendor organiseert om 16.00 uur een gesprek over de Joodse zuurwarenhandel, met Sam Ooms (zesde generatie van De Leeuw Zuurwaren) en auteurs Ewoud Sanders, Paul van Ravestein en Monique Mulder. Zij belichten de traditie van straatventers en zuurcultuur die eeuwenlang deel uitmaakte van de Jodenbuurt. Tegelijkertijd schetst Rogier Schravendeel (samen met Naf Herscher, 16.00 uur) in de Muiderkerk de geschiedenis van de Dapperbuurt en de Hoofdsjoel — een in 1928 geopende synagoge in Amsterdam-Oost die na de grote razzia’s van 1943 leegraakte en grotendeels werd verwoest; ter plaatse komt binnenkort een monument.
Muziek en verzet komen samen op 5 mei in Muziekcentrum Zuidoost, waar journalist Marie-Claire Melzer (15.00 uur) de levensloop van de jazzmusicus en verzetsman Boy Edgar belicht. Edgar, geroemd als arts en muzikant, hielp (samen met zijn Joodse vrouw destijds) meerdere kinderen naar veilige onderduikplekken brengen en verzette zich later tegen deelname aan de koloniale politionele acties. Er is live-muziek van jonge prijswinnaars bij het programma.
Ook het financiële verzet krijgt aandacht: op 5 mei (13.00 uur) vertellen kleinkinderen Jantien en Wally van Hall samen met De Nederlandsche Bank over Walraven en Gijs van Hall en het Nationaal Steunfonds. Door fraude en geheime leningen financierden zij stakers, onderduikers en de Binnenlandse Strijdkrachten; Walraven betaalde dat met zijn leven, hij werd verraden en gefusilleerd. Zijn verhaal wordt verteld in de setting van De Nederlandsche Bank, waar ooit vervalste schatkistpromessen werden gebruikt.
De bijeenkomsten verbinden persoonlijke herinneringen, muzikaal erfgoed, economische en religieuze geschiedenis en laten zien hoe breed het verzet en het Joodse burgerschapsleven in Amsterdam waren. Het programma benadrukt het belang van vertellen en doorgeven zodat die verhalen niet vergeten raken.