„Dubbele kabinetsval is unieke situatie"

In dit artikel:

Het demissionaire kabinet‑Schoof verliest opnieuw een partij: NSC trekt zich terug uit de regeringsformatie, en politicologen Henk van der Kolk (UvA) en Simon Otjes (Leiden) plaatsen die breuk in historische en bestuurlijke context. Hoewel individuele demissionaire ministers eerder opstapten (zoals Kaag en Bijleveld in 2023), is het volgens hen ongekend dat een hele partij dit doet.

Otjes wijst op gebrekkige interne communicatie en gebrek aan politieke afstemming binnen het kabinet. NSC gaf als reden dat VVD en BBB minister Veldkamp te weinig ruimte zouden hebben gelaten; dat druist volgens de politicoloog tegen de Nederlandse gewoonte in dat ministers binnen hun portefeuille zelfstandig beleid mogen vormen. Veldkamp stelde een brief op en werd daarop teruggeroepen, wat de verhoudingen verder verscherpte.

Politici en peilingen tonen dat NSC momenteel geen zetels heeft; de terugtrekking wordt niet gezien als een ingenieuze campagnestrategie. Beide deskundigen lezen het eerder als een oprechte grensstelling van een partij die zich al langere tijd onwel voelde binnen het kabinet — mede nadat de PVV eerder vertrok — en waarvan de leider, Eddy van Hijum, op het moment van handelen enigszins verrast leek.

Wie profiteert? Otjes denkt dat jonge, ambitieuze VVD’ers blij zullen zijn met ruimte voor ministerschappen, terwijl het CDA op langere termijn electorale winst kan boeken van het mislukte experiment. Voor VVD en BBB kunnen de gebeurtenissen juist lastige verklaringen opleveren in de campagne, vooral rond het optreden in de humanitaire crisis in Gaza.

Voor het dagelijks bestuur verwacht men geen directe chaos: ambtenaren blijven werken. Wel ontstaat een praktisch en politiek probleem bij het invullen van ministersposten — vooral voor BBB, dat weinig ervaren bestuurders heeft. Tot slot waarschuwt Otjes dat een mogelijke dubbele kabinetsval het vertrouwen van burgers in de politiek verder kan ondermijnen, juist omdat dit kabinet zichzelf voorstelde als een agent van een nieuwe bestuurscultuur.