Ds. Van Aalst: De liturgische formulieren zijn als een stemvork om ons aan te toetsen - zingen we nog op de toonhoogte van de Reformatie?

In dit artikel:

Ds. Van Aalst, emeritus predikant binnen de Gereformeerde Gemeenten, publiceerde samen met A.A. Roukens het boekje *Schriftuurlijke formulieren – met uitgeschreven Bijbelteksten en toelichting*. Het initiatief kwam van uitgeverij Gebroeders Koster en Stichting Gereformeerd Erfgoed. Van Aalst werkte er uiteindelijk jaren aan; zijn ervaring als docent aan de Theologische School in Rotterdam overtuigde hem van de grote onderwijskundige waarde van de formulieren.

Volgens Van Aalst geven de formulieren inzicht in de gereformeerde visie op onder meer geloof, ambten, doop en avondmaal, huwelijk en gezin en kerkelijke tucht. Ze waren bedoeld om gemeenteleden te onderwijzen en kunnen volgens hem dienen als een soort toetssteen voor de vraag of kerk en gelovigen nog aansluiten bij de Bijbel, de Reformatie en de kerk van vroegere eeuwen. De belangstelling ervoor neemt volgens hem toe: er was recent een symposium in Utrecht en meerdere promovendi doen onderzoek naar afzonderlijke formulieren.

In het boek krijgen ook minder bekende teksten aandacht, zoals het formulier voor de ban of afsnijding. Van Aalst ziet de tucht als een Bijbels kenmerk van de ware kerk, naast de zuivere verkondiging en de sacramenten. Hij erkent dat kerken moeite hebben met de toepassing ervan. Kerkelijke verdeeldheid maakt die praktijk bovendien ingewikkeld, omdat mensen die onder censuur staan soms naar een andere gemeente overstappen en daar worden ontvangen.

De auteurs hebben de Bijbelteksten waarop de formulieren zich beroepen volledig uitgeschreven. Die verwijzingen stonden oorspronkelijk, in uitgaven vanaf 1566, in de kantlijn, maar verdwenen later vaak uit de druk. Vooral het avondmaalsformulier laat volgens Van Aalst zien hoe sterk de formulieren op de Schrift zijn gebaseerd; daarin worden ongeveer honderd Bijbelteksten aangehaald.

Van Aalst vindt de eeuwenoude formulieren nog steeds actueel. Hij wijst onder meer op hun oproep tot zelfonderzoek bij het avondmaal en op de realistische behandeling van huwelijk en gezinsleven in het huwelijks- en doopformulier. Hij wil zich niet als individuele predikant boven de traditie van de kerk der eeuwen plaatsen door die teksten te bekritiseren. Zijn blijvende aandacht voor de formulieren komt voort uit de wens om Bijbels onderwijs door te geven aan volgende generaties. Een eerder boek van zijn hand over het huwelijksformulier, *Waar liefde woont*, werd meer dan 20.000 keer verkocht.