Ds. T.A. Bakker promoveert op homoseksualiteit en hermeneutiek: Ik gun mensen die worstelen met homoseksuele gevoelens duidelijkheid 

In dit artikel:

Ds. T.A. Bakker, predikant van de hersteld hervormde gemeente Giessendam-Neder-Hardinxveld en Sliedrecht, promoveerde deze maandag aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Na zes jaar onderzoek verdedigde hij zijn proefschrift “Van homoseksualiteit naar hermeneutiek”. Hij koos homoseksualiteit als concrete casus, maar zijn belangrijkste onderwerp is de manier waarop protestanten de Bijbel lezen en toepassen.

Volgens Bakker staat het gezag van de Schrift onder druk doordat christenen bij verschillende thema’s, zoals homoseksualiteit, de positie van vrouwen in het ambt en schepping en evolutie, wisselende argumenten gebruiken. Soms wordt bijvoorbeeld een beroep gedaan op de traditie, terwijl die bij een ander onderwerp juist buiten beschouwing blijft. Bakker pleit daarom eerst voor een helder hermeneutisch kader: een doordachte manier om teksten te verstaan, te interpreteren en naar het heden te vertalen.

In zijn onderzoek analyseerde hij de opvattingen van Bert Loonstra, William J. Webb, Robert A.J. Gagnon en William Loader. Alle vier erkennen volgens Bakker dat de Bijbel homoseksuele gemeenschap afwijst, maar zij trekken daaruit verschillende conclusies voor de huidige tijd. De Bijbeltekst kan duidelijk zijn, stelt hij, maar de vraag hoe gelovigen zich er vandaag naar moeten richten is hermeneutisch. Zijn centrale stelling luidt daarom dat homoseksualiteit niet alleen een exegetische, maar vooral een hermeneutische kwestie is.

Bakker toetste de vier benaderingen aan de gereformeerde Schriftopvatting, gebaseerd op de Nederlandse Geloofsbelijdenis en kenmerken die theoloog H. van den Belt formuleerde. De benadering van de Amerikaanse theoloog Gagnon kwam volgens hem het dichtst in de buurt, maar schiet tekort doordat zij weinig aandacht heeft voor cultuur en voor de vertaalslag van Bijbelse teksten naar het heden. Gagnon verdedigt een conservatieve visie en waarschuwt tegen homoseksuele relaties.

Zelf concludeert Bakker dat een gereformeerde lezing tot een kritische houding tegenover homoseksuele relaties leidt. Hij verwijst onder meer naar Leviticus 18 en 20 en Romeinen 1, maar vindt het onvoldoende om losse teksten te gebruiken. Ook moet volgens hem de bredere Bijbelse lijn worden betrokken, van de scheppingsorde in Genesis tot Paulus’ verwijzing naar die schepping. Tegelijk benadrukt hij dat zijn standpunt geen afkeer van homoseksuele mensen inhoudt. Hij ziet het huwelijk als een levenslange verbintenis tussen één man en één vrouw, maar wil open zijn over zijn eigen overtuiging en andere auteurs eerlijk blijven lezen.

Bakker waarschuwt voor een simpele tegenstelling tussen protestanten die voor of tegen homoseksuele relaties zijn. Standpunten verschillen volgens hem op minstens drie punten: de vraag of homoseksualiteit zonde, gebrokenheid of een scheppingsvariant is; de beoordeling van homoseksuele relaties; en de plaats van homoseksuelen in de kerk, bijvoorbeeld met betrekking tot kerkelijke tucht, welkom zijn in de gemeente en toegang tot het ambt. Daardoor ontstaan volgens zijn analyse negen verschillende posities. Over de populariteit daarvan doet hij geen uitspraak, omdat hij alleen teksten heeft onderzocht en geen kwantitatief onderzoek uitvoerde.

In evangelicale kringen ziet Bakker zowel een ontwikkeling naar meer openheid voor homoseksuele relaties als een hernieuwd conservatisme. Het queerperspectief, waarin homoseksualiteit als kans wordt gezien en de Bijbel vanuit de moderne context anders wordt gelezen, wijst hij af. Vanuit zijn pastorale ervaring benadrukt hij vooral het belang van luisteren, zonder mensen te snel in een hokje te plaatsen. Eerlijke liefde betekent volgens hem dat men de ander serieus neemt, maar ook duidelijk durft te zijn over de eigen Bijbelse overtuiging.