Drugsproblematiek is eenvoudig op te lossen, maar wil de staat dat wel?

In dit artikel:

Het voorval waarbij een gewapende bende door Overasselt trok, staat volgens de auteur niet op zichzelf. Het laat zien hoe de gecriminaliseerde drugsmarkt schade veroorzaakt aan de volksgezondheid en het milieu, terwijl drugsgeweld de overheid een argument geeft om politiebevoegdheden, bewapening en het veiligheidsapparaat verder uit te breiden.

De auteur verbindt de drugsmarkt nadrukkelijk aan het kapitalisme. In een systeem waarin winst centraal staat en schade op samenleving en milieu wordt afgewenteld, zouden drugs volgens deze analyse een bijzonder lucratieve markt vormen. Verslaving zorgt voor een blijvende vraag, terwijl producenten en handelaren de meest verslavende middelen kunnen bevoordelen. Ook Nederland zou aantrekkelijk zijn als vestigingsplaats voor drugskapitaal, onder meer door zijn fiscale klimaat. De auteur ziet bovendien een verband tussen economische onzekerheid, beperkte sociale zekerheid en hoge woonlasten enerzijds en de beschikbaarheid van kwetsbare arbeidskrachten voor de drugshandel anderzijds.

Niet alleen het aanbod, maar ook het gebruik wordt volgens het artikel door maatschappelijke omstandigheden beïnvloed. Mensen leven in een competitief en onzeker systeem waarin zij vaak individueel verantwoordelijk worden gehouden voor problemen die zij niet zelf hebben veroorzaakt. Dat kan drugsgebruik mede verklaren, aldus de auteur.

Het verbod op drugs is volgens deze visie geen vanzelfsprekend gegeven. De auteur verwijst naar de Amerikaanse ‘war on drugs’ onder president Richard Nixon, die mede werd ingezet tegen zwarte Amerikanen en de anti-oorlogsbeweging. Ook het verschil in vervolging tussen crack en poedercocaïne wordt genoemd als voorbeeld van raciale ongelijkheid. Internationale samenwerking in de drugsoorlog zou de Verenigde Staten bovendien invloed hebben gegeven op politiediensten in onder meer Zuid-Amerika en Europa, inclusief Nederland.

Criminalisering heeft volgens de auteur de gewelddadige structuur van de markt versterkt. Omdat conflicten tussen handelaren niet via rechtbanken worden beslecht, gebruiken criminele groepen geweld, liquidaties en bomaanslagen om afspraken af te dwingen. Als alternatief pleit de auteur voor legale, minder verslavende middelen, productie zonder winstoogmerk, gratis verslavingszorg, het beëindigen van de criminalisering van gebruikers en een veel eerlijkere verdeling van mondiale welvaart. Uiteindelijk wordt ook een vervanging van het kapitalistische systeem voorgesteld.

De overheid zou deze koers echter niet willen volgen, omdat de strijd tegen drugs haar ruimere bevoegdheden en een gemilitariseerd politieapparaat heeft opgeleverd. De auteur noemt dit de ‘gereedschappenwet’: instellingen blijven hetzelfde instrument inzetten, ook wanneer de problemen daardoor niet worden opgelost. Minister van Justitie David van Weel zou het incident in Overasselt volgens de auteur kunnen aangrijpen om verdere uitbreiding van het politieapparaat te verdedigen.

Daarmee ontstaat een zichzelf versterkende spiraal: politici roepen om een ‘keiharde aanpak’, meer geweld leidt tot meer repressie en die repressie vergroot vervolgens de escalatie. De auteur ziet dezelfde reflex bij andere maatschappelijke problemen, zoals oorlog, digitale kwetsbaarheid, migratie en protest. De-escalatie en sociale oplossingen zouden volgens het betoog effectiever zijn, maar botsen met de institutionele belangen van politie en veiligheidsdiensten. Uiteindelijk blijven zowel de samenleving als burgers de dupe van de wisselwerking tussen drugscriminaliteit en staatsrepressie.