Drie weken in een doventehuis: 'Gek dat we zo weinig oog voor dove mensen hebben'

In dit artikel:

Journalisten Ingrid Weel en Frank Straver van Trouw brachten drie weken door in De Gelderhorst in Ede, een van de weinige volledig dove zorgcomplexen ter wereld, om de alledaagse realiteit en cultuur van dove mensen beter te doorgronden. Het project, onderdeel van hun slow-journalismdossier Handen vol verhalen, ontstond vanuit nieuwsgierigheid én het besef dat de dove gemeenschap lange tijd niet of nauwelijks in het nieuws voorkomt — niet in de laatste plaats omdat Nederlandse Gebarentaal (NGT) geen gangbare vaardigheid is op redacties.

Vooraf legden de verslaggevers zorgvuldig contact met de locatie; De Gelderhorst weert veel bezoekers uit privacy- en waardigheidsoverwegingen. De open, vooral observerende opzet leidde tot meerdere invalshoeken: historische reconstructies van het onderwijs waarin gebarentaal vanaf circa 1880 een eeuw lang werd onderdrukt; persoonlijke herinneringen van oudere bewoners aan strafmaatregelen en uitsluiting; en de contrasterende trots en zelfbewustzijn van jongere dove medewerkers. Een verrassende vondst was dat veel ouderen liever geen geschreven Nederlands lezen: NGT is hun eerste taal, waardoor ze boeken vaak via vertaalde beeldschermen consumeren.

Een belangrijk element van het project was de betrokkenheid van lezers via Club Trouw: veel ingestuurde vragen gingen over praktische communicatie met dove mensen en over hoe doven kunst en cultuur beleven. Weel en Straver fungeerden als schakel tussen lezers en bewoners, en gaven bewoners een podium om hun leefwereld uit te leggen. De krant plaatste ook videomateriaal met een gebarentolk bij de artikelen om de inhoud toegankelijk te maken voor dove lezers — iets dat de makers van tevoren als idee hadden, maar tijdens het project als essentieel voor inclusiviteit ervoeren.

De reportage benadrukt zowel het onrecht uit het verleden als het huidige recht op zichtbaarheid en waardigheid: “Het enige wat we niet kunnen is horen, maar verder kunnen we alles,” zeggen bewoners, waarmee ze hun wens tot volwaardige participatie illustreren. Voor Trouw sluit dit werk aan bij waarden als naastenliefde en het belichten van groepen die in de dagelijkse berichtgeving weinig aandacht krijgen. De makers zien het project ook als voorbeeld voor hoe journalistiek blinde vlekken kan verminderen en inzicht kan geven in omgang met andere groepen met beperkingen.