Drie nieuwe boeken verklaren Ruslands bloeddorstige revanchisme

In dit artikel:

Drie Nederlandstalige boeken laten volgens dit artikel zien hoe Rusland zijn oorlogen en repressie rechtvaardigt met een hardnekkig verlossings- en slachtoffernarratief. Aan de hand van de dood van de Oekraïense journaliste Viktoria Rosjtsjyna, die in 2023 door Russische soldaten werd opgepakt en in 2024 zwaar gemarteld terugkeerde in een lijkzak, schetst de auteur hoe Moskou geweld presenteert als zelfverdediging tegen een zogenaamd koloniaal Westen.

De Belgische slavist Joris Van Bladel, de Russische schrijver Alexander Etkind en de Nederlandse historici Beatrice de Graaf en Niels Drost analyseren elk op hun manier hoe het Kremlin historische verhalen inzet als politiek wapen. Volgens Van Bladel legitimeert Poetin zijn beleid steeds opnieuw met verwijzingen naar Navo-uitbreiding, kleurenrevoluties, de oorlog tegen terreur en het conflict in Servië, terwijl de eigen misdaden buiten beeld blijven. De Graaf en Drost laten zien hoe Poetin in toespraken Oost-Europese landen wegzet als eigenlijk Russisch of als pionnen van derden, en hoe Moskou de vrijwillige keuze van Baltische en andere Oost-Europese landen voor de Navo verdoezelt.

Etkind benadrukt dat achter deze retoriek een andere, autoritaire rationaliteit schuilgaat, gevoed door de Russische politieke en economische structuur. De kern van het artikel is dat Rusland zich in zijn eigen verhalen als eeuwig slachtoffer neerzet, maar in werkelijkheid koloniale overheersing, deportaties, censuur en oorlog gebruikt om macht te behouden. Tegelijk waarschuwt de auteur dat West-Europese zelfkritiek over kolonialisme soms onbedoeld het Kremlin helpt om zijn agressie te verkopen.