Drank, dinertjes en dubbele petten bij innovatieclubs die miljarden EU-geld kregen

In dit artikel:

Onderzoek van Follow the Money (FTM) naar de tien Europese Knowledge and Innovation Communities (KIC’s) brengt brede integriteitsproblemen aan het licht. Deze organisaties ontvangen sinds 2010 samen ongeveer 6 miljard euro aan EU-geld om innovatie te stimuleren, startups te helpen en onderwijs, wetenschap en bedrijfsleven te verbinden. Volgens veertien oud-werknemers en meerdere andere betrokkenen wordt het publieke geld geregeld onzorgvuldig besteed, is het toezicht gebrekkig en ontstaan er belangenconflicten en mogelijke vormen van vriendjespolitiek.

Een voorbeeld is EIT RawMaterials, waar directeur Bernd Schäfer in 2025 voor honderden euro’s aan diners en wijn declareerde, ondanks interne regels tegen buitensporige maaltijdkosten en alcohol. Ook zou hij economyclass-vluchten eigenhandig hebben opgewaardeerd naar businessclass. Volgens een interne bron declareerde Schäfer dat jaar 85.000 euro aan onkosten. Hij verdient naar verluidt 25.000 euro per maand en zou daarnaast een bonus van 60.000 euro hebben ontvangen, hoewel een woordvoerder eerder zei dat de organisatie geen bonussen uitkeerde. Schäfer en operationeel directeur Andreas Klossek zouden bovendien elkaars declaraties zonder kritische controle goedkeuren.

Bij RawMaterials gingen vorig jaar 1,3 miljoen van de 2 miljoen euro aan juridische kosten naar één advocaat, Werner Hoffmann, die volgens een werknemer bevriend is met Schäfer. De raad van toezicht zou inmiddels een onderzoek naar het management hebben ingesteld. Ook bestaan vragen over de financiële rapportage: meer dan honderd leden zouden gezamenlijk 2 miljoen euro aan contributieachterstanden hebben, terwijl het EIT volgens FTM vooral werd geïnformeerd over gefactureerde en niet over daadwerkelijk ontvangen bedragen. Het EIT zegt onderzoek te hebben gedaan en stelt dat RawMaterials hierdoor geen te hoge EU-bijdrage ontving. De organisatie zelf wilde inhoudelijk niet reageren.

Oud-medewerkers beschrijven ook bij andere KIC’s een cultuur waarin geld gemakkelijk wordt uitgegeven. Bij InnoEnergy zouden personeelsbijeenkomsten voor 150 tot 200 medewerkers uit Europa en de Verenigde Staten gepaard zijn gegaan met overvloedig eten, alcohol en entertainment. Bij EIT Food was volgens voormalige werknemers onduidelijk hoeveel budget beschikbaar was. De organisatie ontving sinds 2018 honderden miljoenen euro’s, maar leed in 2023 en 2024 verlies en schrapte vorig jaar ongeveer een vijfde van de banen. Een bedrijfsuitje naar Londen en zelfs een privé gebruikte huurfiets werden volgens een oud-medewerker vergoed.

Het financieringsmodel kan verspilling in de hand werken. KIC’s krijgen aanvankelijk steeds meer Europese steun, maar moeten na vijftien jaar financieel zelfstandig zijn. Daardoor zouden organisaties in de beginfase geld ruim uitgeven, terwijl ze later moeite krijgen om hun begroting rond te krijgen. Topbeloningen en bonussen worden sinds 2023 niet meer rechtstreeks uit EU-geld betaald, maar kunnen wel worden bekostigd uit lidmaatschapsgelden. Die bedragen tussen 10.000 en 80.000 euro per jaar en komen deels van publiek gefinancierde universiteiten en instellingen.

FTM signaleert daarnaast mogelijke belangenverstrengeling bij onder meer Climate KIC en InnoEnergy. Bij Climate KIC werkten meerdere huidige medewerkers eerder bij een bedrijf waarmee directeur Kirsten Dunlop banden had. Ook zijn er connecties met een stichting van Dunlop en haar echtgenoot. Bij InnoEnergy investeerde de organisatie in een bedrijf waar de zoon van voormalig topman Diego Pavia eerst promoveerde en daarna werd aangenomen. Een andere investering betrof Verkor, mede opgericht door iemand die in de raad van toezicht van InnoEnergy zat. De betrokken organisaties zeggen dat belangen worden gemeld en dat personen zich bij relevante besluiten terugtrekken, maar maken niet alle verklaringen openbaar.

Ook bij EIT Food en EIT Health hebben toezichthouders banden met bedrijven die financiering van de KIC ontvangen. De organisaties en het overkoepelende Europees Instituut voor Innovatie en Technologie (EIT) vinden dat passend bij hun samenwerkingsmodel en benadrukken dat toezichthouders niet rechtstreeks over geld verdelen. Critici vragen zich echter af of zulke bestuurders voldoende onafhankelijk en kritisch kunnen optreden. In meerdere gevallen zouden signalen over problemen niet of nauwelijks zijn opgevolgd.

Het Europees Openbaar Ministerie onderzoekt al InnoEnergy en EIT Manufacturing. Bij Manufacturing bevroor het EIT in oktober 2024 de financiering na een melding van de Europese antifraudedienst OLAF over ernstige onregelmatigheden. De organisatie vroeg in maart 2026 faillissement aan, waardoor startups op toegezegde betalingen wachten. Ook EIT Urban Mobility verloor leden; Amsterdam zegde het lidmaatschap op wegens een onduidelijke governance en een samenwerking die volgens de gemeente meer kostte dan opleverde.

De Europese Commissie moet voor het einde van 2026 met voorstellen komen over de financiering van de KIC’s na 2027. Brussel raadpleegt daar momenteel burgers en bedrijven over. De discussie vindt plaats terwijl kritiek op de controle, transparantie en besteding van publiek geld toeneemt en er tegelijk een nieuwe KIC voor de maritieme sector is opgericht.