Dr. C.J. Meeuse maakt kerkgeschiedenis op aantrekkelijke manier toegankelijk voor gewone gemeenteleden
In dit artikel:
Dr. C.J. Meeuse, emeritus-predikant van de Gereformeerde Gemeenten en in 2023 gepromoveerd tot doctor in de theologie, heeft zijn kerkgeschiedenismethode Van geslacht tot geslacht (oorspr. 1981) geactualiseerd. De herziene uitgave richt zich niet meer op vakgenoten maar op gewone gemeenteleden en kiest daarom nadrukkelijk de rol van leraar: kerkgeschiedenis wordt verteld aan de hand van “hoofdpersonen” (beginnende bij Paulus) die telkens rond een thema — bijvoorbeeld zending — in hun tijd worden geplaatst. Verdieping biedt de auteur in aantekeningen; achterin staan leesstukken van besproken auteurs, al ontbreken daar vragen en komt soms oudere spelling voor. Enkele moeilijke termen (zoals muzelmannen, pantheïsme, theocratisch ideaal) worden niet altijd uitgelegd.
Sterke kanten zijn het evenwichtige tijdsoverzicht — met vanaf de negentiende eeuw meer aandacht voor Nederlandse ontwikkelingen, wat de stof dichter bij de lezers brengt — en de eerlijkheid over minder fraaie kanten van de kerkgeschiedenis. Meeuse benoemt kritische kanten van vroege concilies en vermeldt interne conflicten, ook onder afgescheiden groepen. Hij maakt zich niet schuldig aan het uitvergroten van theologische nuances (bijvoorbeeld tussen infra- en supralapsarisme) en onderscheidt denominaties zonder onnodige polarisatie.
Tegelijk had het boek van mij op sommige punten wat wetenschappelijker gemogen. Evaluaties van groepen als de hernhutters of van figuren als Kohlbrugge blijven soms te summier; hun terechte kritieken op respectievelijk Nadere Reformatie en Reveil verdienen diepere bespreking. Eveneens inconsistent is de mate van contextuering: bij Arius bespreekt Meeuse enkele implicaties van diens opvattingen, maar hij gaat niet consequent in op de redenen waarom bepaalde stromingen het denken overschatten. Op sommige plekken neemt hij een duidelijk standpunt in (bijvoorbeeld over de voortzetting van de Nederlandse Hervormde Kerk) zonder altijd volledige onderbouwing, al legt hij elders wel standpunten uit (zoals ten aanzien van de Wereldraad van Kerken).
Kortom: wie een toegankelijke, thematisch geordende en kritische introductie tot kerkgeschiedenis zoekt, vindt in Meeuses boek veel waarde; wie meer wetenschappelijke diepgang verlangt, zal hier en daar aanvullende literatuur moeten raadplegen.