Doorsnee inkomens missen ton om eigen huis te kopen, berekent CPB
In dit artikel:
Het Centraal Planbureau (CPB) publiceert in zijn eerste toegankelijkheidsmonitor dat huishoudens met een modaal inkomen sinds ongeveer 2019 praktisch niet meer zelfstandig een koopwoning kunnen financieren. Het onderzoek vergelijkt de betaalbaarheid van koopwoningen tussen 2015 en 2024 en toont aan dat woningprijzen veel sterker stegen dan lonen; in 2015 kon een modaal huishouden nog circa 61% van het woningaanbod betalen, in 2024 was dat gedaald tot ongeveer 21%. In dat jaar lag de gemiddelde verkoopprijs rond €451.000, waardoor een koper met een doorsnee-inkomen meer dan €100.000 tekortkwam om een hypotheek te krijgen.
De krapte treft vooral starters en eenpersoonshuishoudens. Volgens CPB-programmaleider Emile Cammeraat kan een eenpersoonshuishouden met een modaal inkomen nog maar 2% van het aanbod betalen. Regionaal speelt het probleem door het hele land, maar is het het acuutst in de grote steden; de toegankelijkheid in stedelijke regio’s daalde tot circa 18% en is in Amsterdam en Utrecht nog lager.
Mogelijke oplossingen zijn beperkt en vaak op de lange termijn. Meer nieuwbouw zou de prijsopdrijving remmen, maar het streefdoel van 100.000 nieuwe woningen per jaar blijkt vanwege knelpunten zoals stikstofregels en een tekort aan bouwpersoneel onrealistisch. Het CPB suggereert daarnaast maatregelen als het eenvoudiger maken van het splitsen van bestaande panden en het verminderen van fiscale voordelen voor huizenbezitters (zoals hypotheekrenteaftrek en het lage woningforfait), omdat die voordelen de vraag en daarmee de prijzen opdrijven. Politiek gezien is ingrijpen in de hypotheekrenteaftrek onwaarschijnlijk, omdat dat in het coalitieakkoord is uitgesloten.
Ook versoepeling van leennormen wordt besproken: historisch konden kopers soms meer lenen dan de woningwaarde, maar sinds 2018 mag niet meer worden geleend dan de getaxeerde waarde om restschulden na prijsdalingen te voorkomen. De Nederlandsche Bank (DNB) waarschuwt, net als het CPB, dat ruimere leennormen waarschijnlijk alleen tot hogere biedingen, grotere schulden en meer risico’s voor huishoudens en banken leiden — en zo de prijsstijgingen verder aanjagen.
Kort gezegd: zonder tweede inkomen, zakelijke ouders of aanzienlijke spaargelden is het voor veel normale huishoudens inmiddels vrijwel onmogelijk geworden om een eigen huis te kopen; structurele oplossingen vergen tijd en politieke wil.