Doordacht aan de slag met voedseloverschotten
In dit artikel:
Emmanuel Ingelaere uit Westouter (West-Vlaanderen) startte in 2024 het digitale platform Gleenie nadat hij op zijn eigen boomgaard en in de buurt herhaaldelijk oogstoverschotten zag liggen. Geïnspireerd door het eeuwenoude gebruik van ‘gleaning’ (in het Nederlands ook naharken of narooien genoemd), onderzocht hij bestaande initiatieven en de omvang van het probleem: door mechanische oogstmethodes en veranderende groeomstandigheden blijft volgens door hem geraadpleegde cijfers na een oogst 4 tot 40 procent van gewassen op het veld achter, wat wereldwijd neerkomt op naar schatting minstens 65 miljard kilogram verspild voedsel per jaar.
Gleenie opereerde sinds de start ongeveer vijftien keer, voornamelijk in West-Vlaanderen, met twee werkvormen. De eerste formule liet buurtbewoners gratis resterende groenten en vruchten van akkers rapen; zij nemen wat ze gebruiken, geven een vrije bijdrage aan de boer of aan een lokaal goed doel en wat overblijft gaat naar voedselbanken of sociale organisaties. Een concreet voorbeeld betrof een aardappelveld waarvan de buitenste rij niet geoogst kon worden vanwege risico op vastlopen van de rooimachine: een groep vrijwilligers haalde de oogst binnen, doneerde bijdragen en de rest ging naar een sociale instelling toen de voedselbank voldoende voorraad had.
De tweede formule zijn plukdagen waarbij publiek fruit of kruiden tegen een gereduceerde prijs kan plukken. Soms komen georganiseerde vrijwilligers of teams van voedselbanken hiervoor. Voor boeren levert dit extra inkomsten op en vormt het een alternatief voor het gewoon ploegen van onverkochte gewassen. Wanneer boeren overschotten doneren via Gleenie, ontvangen ze een schriftelijk attest ter waarde van 30 procent van de gedoneerde waarde dat bruikbaar is voor belastingaftrek — een belangrijke stimulans, al brengt de administratieve afhandeling volgens Ingelaere veel werk met zich mee.
Dankzij een subsidie uit het Europees plattelandsontwikkelingsfonds kon Ingelaere een logo en website laten maken; het platform koppelt landbouwers aan vrijwilligers en organisaties en brengt hen snel op de hoogte van beschikbare oogstresten. Voor 2026 wil hij het model bekender maken bij boeren en inzetten op deels betaalde oogstacties om de continuïteit te vergroten. Tegelijk erkent hij dat Gleenie niet één-op-één Vlaanderen kan bedienen zonder lokale aanspreekpunten en vaste vrijwilligers; daarom staat de oprichting van een vzw of stichting op de planning om de organisatie te structureren en vrijwilligerssystematiek uit te bouwen.
Naast het beperken van voedselverlies signaleert Ingelaere sociale voordelen: gezinnen en kinderen die meedoen krijgen meer besef van voedselherkomst en waardering voor het werk van boeren, en directe contacten tussen producenten en consumenten vergroten begrip en respect voor de landbouw. Het idee van lokale oogstredding vindt inmiddels navolging: in 2025 ontstond in de provincie Antwerpen een gelijkaardig initiatief onder de naam Waste Warriors.