Door eigenzinnige beeldend kunstenaar Jan Roos (74) groeide Harlingen boven zichzelf uit

In dit artikel:

Beeldend kunstenaar Jan Roos uit Harlingen is woensdag op 74‑jarige leeftijd overleden; hij kampte al ruim een jaar met ziekte. Roos wordt gerekend tot de bekendste en beste schilders van Noord‑Nederland. Museum Belvédère in Heerenveen brengt hem een grote overzichtstentoonstelling en een deel van zijn werk is verzameld in de monografie Op de scheidslijn van land en zee; daarnaast maakte FryslânDOK een documentaire over hem.

Roos woonde zijn hele leven in Harlingen en schilderde vrijwel uitsluitend de stad en de havens in de buurt. Zijn vroegste onderwerpen waren de werf Welgelegen, later de omliggende kades en havens. Hij legde lassers, laders en lossers vast, maar ook alledaagse details als netten, touwen, roestige schepen en steigers met meeuwen. Die motieven zijn herkenbaar, maar hij bewerkte ze in een persoonlijk, robuust en spontaan expressionisme dat hij zijn leven lang trouw bleef. Zijn werk blijf monumentaal, of het nu op een ansichtkaartje of op doeken van 2 x 3 meter ontstond.

Roos werkte bij voorkeur buiten en op onconventionele wijze: met klemborden in zijn fietstas, zware metalen om papier vast te leggen en zonder ezel, zodat hij de scène laag en direct kon bekijken. Hij gebruikte zelfgemaakte verf en kleine perspectiefraampjes en schilderde vrij naar waarneming — snel handelen was soms noodzakelijk: “Ja, je moet snel wezen, want anders is hij weg”, zei hij over het vastleggen van meeuwen. Soms vereenvoudigde of abstracteerde hij elementen om de compositie sterker te maken.

Hij laat een vrouw, twee kinderen en twee kleinkinderen achter. De tentoonstelling, het boek en de film vormen samen een waardige afsluiting van het oeuvre van een kunstenaar die Harlingen universele beeldkracht gaf.