Doe wat je wil achter gesloten deuren, maar waag het niet zichtbaar te zijn: de realiteit voor LGBTQIA+ in China
In dit artikel:
VRT NWS onderzoekt in de podcast "China voorbij de muur" hoe LGBTQIA+-Chinezen steeds vaker gedwongen worden onzichtbaar te leven. Een voorbeeld: twee mannen wonen al vijf jaar samen in een appartement in Shanghai; buren en vrienden weten het, maar officieel bestaan ze niet als koppel. Die dubbele werkelijkheid werd ook zichtbaar toen de Chinese distributeur van de Australische film Together het hoofd van een mannelijke bruidegom met behulp van AI door dat van een vrouw verving — een teken van censuur en angst voor zichtbaarheid.
Tussen 2008 en 2015 leek er korte tijd vooruitgang: Shanghai organiseerde Pride, het Beijing LGBT Center groeide uit tot een knooppunt, Chengdu kreeg de bijnaam "Gaydu" en de dating-app Blued bereikte tientallen miljoenen gebruikers. Sinds Xi Jinping aan de macht is, keert dat tij echter. Vanaf 2021 nam de overheid maatregelen: WeChat verwijderde accounts van universitaire LGBTQIA+-groepen, staatsmedia verbood 'verwijfde mannen', Shanghai Pride stopte, het Beijing LGBT Center sloot en tientallen vrouwen werden gearresteerd voor het schrijven van Boys' Love-literatuur. Er zijn ook gevallen van langdurige ondervragingen en gevangenisstraffen voor mensen die transjongeren of anderen hielpen.
Historisch gezien kent China wisselende periodes van tolerantie en repressie: van openlijke relaties in de Han-dynastie tot vervolging onder Mao. Homoseksualiteit werd in 1997 uit het strafrecht gehaald en in 2001 uit de lijst van psychische stoornissen, maar wettelijke bescherming bleef uit. Onder Xi worden LGBTQIA+-rechten bestempeld als "westerse waarden" die niet in zijn bevolkings- en familiedenken passen; dat beleid stuwt vele queer Chinezen in schijnhuwelijken. Ongeveer 70 procent van LGBTQIA+-personen trouwt met iemand van het andere geslacht; platforms voor zulke huwelijken tellen honderden duizenden leden.
De menselijke tol is groot: hoge percentages depressie en zelfmoordgedachten onder LGBTQIA-jongeren, veel gevallen van huiselijk geweld tegen transpersonen, en strengere regels voor medische transitie en online toegang tot hormonen. Tegelijkertijd verschuift de publieke houding: peilingen tonen groeiende individuele acceptatie en steun voor homohuwelijk bij een meerderheid van de bevolking, en veel Chinezen kennen iemand die openlijk queer is.
Regionaal gaat China de andere richting uit dan sommige buurlanden: Taiwan legaliseerde het homohuwelijk, Thailand opende mogelijkheden in 2024 en andere landen nemen kleine stappen vooruit. Binnen China zoekt de gemeenschap wegen om te overleven: codetaal online, samenwonen in grote steden, of dure oplossingen zoals draagmoederschap in het buitenland. De kerncontradictie blijft: groeiende maatschappelijke acceptatie tegenover toenemende staatsrepressie — een spanning waarvan historici verwachten dat die op termijn weer kan verschuiven.