Dodelijkste protesten ooit in Iran, maar niemand weet precies hoeveel slachtoffers er zijn
In dit artikel:
Al tien dagen is het internet in Iran geblokkeerd, maar toch sijpelen beelden en ooggetuigenverslagen naar buiten — onder meer van straten met stapels lijkzakken — wat internationaal veel verontwaardiging veroorzaakt. Het precieze aantal doden blijft echter onduidelijk omdat verschillende bronnen uiteenlopende cijfers geven en vanwege grote beperkingen bij verificatie.
De meest geciteerde bron is HRANA (Human Rights Activist News Agency), een Iraanse ngo die bekendstaat als voorzichtig en in het verleden betrouwbaar bleek. HRANA meldde op zondag 18 januari 3.919 bevestigde doden en nog eens 8.949 vermoedelijke doden die worden onderzocht. Hun reconstructies zijn gebaseerd op foto's, ziekenhuis- en mortuariumrapporten en begraafgegevens, maar het bereik van hun onderzoek is beperkt en ze beschermen hun bronnen uit veiligheidsoverwegingen. Human Rights Watch publiceerde daarnaast geverifieerde meldingen over locaties met minimaal 400 lijkzakken en ooggetuigen die in één hal 1.500–2.000 lichamen schatten.
Midden-Oostencorrespondent Pepijn Nagtzaam wijst erop dat aanvankelijk alleen sprake was van tientallen doden; de hogere aantallen zijn vooral het gevolg van informatie die later naar buiten kwam. Beelden en berichten komen deels via Starlink of nadat mensen Iran ontvlucht zijn en de grens naar Turkije of Irak oversteken. Nagtzaam sprak zelf met vluchtelingen op de luchthaven van Istanbul, onder wie een emotionele 60-jarige spoedeisendehulparts die zei nog nooit iets dergelijks te hebben gezien. Veel Iraniërs willen wél vertellen wat ze meemaken maar durven dat niet uit angst voor represailles.
Ayatollah Khamenei erkende recentelijk “duizenden” doden en gaf de Amerikaanse president Donald Trump de schuld, waarbij hij demonstranten bestempelde als Amerikaanse “soldaten” — beweringen zonder bewijs. Tegelijk tonen videobeelden dat vooral veiligheidstroepen op demonstranten schieten. Hoewel de straatrust momenteel is toegenomen, komt dat volgens analisten door de geweldsaanpak van de autoriteiten die mensen afschrikt, niet doordat de aanleiding voor protesten is weggenomen. Historisch verlopen zulke opstanden in golven, waardoor nieuwe uitbarstingen mogelijk blijven. Verificatie van de volledige omvang van de slachtoffers zal waarschijnlijk moeilijk blijven zolang de staatscontrole over communicatie voortduurt.