Documentaire The Desert of the Real verbeeldt hoe een psychose eruitziet: 'Het is voor de omgeving vaak zoiets onbegrijpelijks'

In dit artikel:

In zijn documentaire The Desert of the Real onderzoekt filmmaker Luuk Bouwman hoe mensen een psychose ervaren en welke invloed zo’n ontwrichtende periode op hun werkelijkheid heeft. Zes ervaringsdeskundigen vertellen over hun belevenissen en keren terug naar belangrijke momenten uit hun leven.

Bouwman raakte tien jaar geleden betrokken bij het onderwerp, toen hij psychiatrisch verpleegkundige Eloy Vos interviewde over diens psychose. Aanvankelijk probeerde de filmmaker het verhaal met angstaanjagende beelden te verbeelden, maar Vos wees erop dat die voorstelling niet bij zijn ervaring paste. Zijn psychose draaide eerder om een veranderde uitleg van de werkelijkheid dan om heftige visuele hallucinaties. Die kritiek werd voor Bouwman aanleiding om de film anders vorm te geven.

De zes deelnemers vertellen hun verhalen in speciaal ontworpen decors. Die zijn gebaseerd op hun eigen beschrijvingen van de psychose. De scènes zijn geen klassieke reconstructies: de gesprekken gingen op de set door en de deelnemers kregen ruimte om zelf richting te geven aan wat er gebeurde. Volgens Bouwman hielp die aanpak sommigen om zich meer details en herinneringen te herinneren, al konden de ervaringen ook pijnlijk zijn.

De vorm vroeg om een combinatie van documentaire en speelfilm, terwijl de productie met een beperkt budget werd gemaakt. Ook visuele effecten werden ingezet om niet alleen bestaande situaties vast te leggen, maar een innerlijke werkelijkheid zichtbaar te maken. Dat veel deelnemers verwezen naar films, waaronder The Truman Show, vindt Bouwman niet toevallig. Films leveren beelden waarmee mensen hun ervaringen kunnen begrijpen, terwijl fictie volgens hem ook mede bepaalt hoe we naar de werkelijkheid kijken.

De regisseur wil psychoses echter niet voorstellen als bijzondere spirituele of creatieve uitstapjes. In de film komen uiteenlopende ervaringen aan bod, van euforie en ontdekkingsdrang tot intense angst, maar het psychische lijden blijft volgens Bouwman een wezenlijk onderdeel. The Desert of the Real is te zien in De Balie en Rialto De Pijp.