Documentaire The Desert of the Real verbeeldt hoe een psychose eruitziet: 'Het is geen interessante spirituele trip'

In dit artikel:

Filmmaker Luuk Bouwman onderzoekt in zijn nieuwe documentaire The Desert of the Real hoe mensen een psychose ervaren en proberen te begrijpen. Zes ervaringsdeskundigen vertellen over de periode waarin hun waarneming en interpretatie van de werkelijkheid ingrijpend veranderden.

Bouwman raakte tien jaar geleden door een gesprek met psychiatrisch verpleegkundige Eloy Vos bij het onderwerp betrokken. Zijn eerste poging om Voss verhaal met beelden te ondersteunen, bleek te clichématig en te sterk gericht op angst. Dat bracht hem ertoe beter aan te sluiten bij de persoonlijke ervaringen van de betrokkenen, die niet altijd uit visuele hallucinaties bestonden, maar ook uit een fundamenteel andere duiding van de wereld.

Voor de film vertellen de zes deelnemers hun herinneringen in speciaal ontworpen decors. Die zijn gebaseerd op hun eigen beschrijvingen van de psychose. De scènes zijn niet traditioneel nagespeeld: de gesprekken gingen op de set door en de deelnemers kregen ruimte om zelf richting te geven. Volgens Bouwman hielp die werkwijze hen soms om aanvullende herinneringen en details terug te vinden. Tegelijkertijd konden de opnames confronterend zijn, omdat sommige ervaringen zeer ontwrichtend waren.

De aanpak wijkt af van Bouwmans eerdere documentaires, waarin hij onder meer met archiefmateriaal of observaties werkte. Voor The Desert of the Real combineerde hij documentairegesprekken met een filmische vorm, ondanks de beperkte productiemiddelen. Ook visuele effecten in de nabewerking waren nodig om de innerlijke werelden van de hoofdpersonen zichtbaar te maken.

In de verhalen duiken regelmatig verwijzingen naar films op, waaronder The Truman Show. Bouwman ziet dat als een gevolg van de grote rol die filmbeelden spelen in ons gezamenlijke beeld van de werkelijkheid. De documentaire stelt bovendien de vraag of wat iemand tijdens een psychose ervaart uitsluitend als een illusie moet worden beschouwd. Volgens de filmmaker leven mensen inmiddels zelf steeds meer in een door media en verhalen gevormde werkelijkheid.

Hoewel de ervaringen uiteenlopen van euforie en angst tot het gevoel bijzondere kennis of vaardigheden te bezitten, wil Bouwman psychoses niet voorstellen als spirituele of fascinerende reizen. De film benadrukt juist dat een psychose voor veel mensen gepaard gaat met ernstig psychisch lijden. The Desert of the Real draait in De Balie en Rialto De Pijp.