DNA-onderzoek wijst uit: vooral neanderthalermannen en sapiensvrouwen hadden seks met elkaar

In dit artikel:

Nieuw DNA-onderzoek van de University of Pennsylvania wijst uit dat de seksuele contacten tussen neanderthalers en vroege moderne mensen (Homo sapiens) vooral in de richting neanderthalerman × sapiensvrouw verliepen. Dat verklaart volgens de onderzoekers waarom er nauwelijks neanderthaler-afkomstige sequenties terug te vinden zijn op het X-chromosoom van hedendaagse mensen: het geslachtschromosoom werd bij kruisingen vooral niet via de mannelijke lijn ingebracht.

Sinds de reconstructie van het neanderthalergenoom in 2010 is bekend dat neanderthalers en Homo sapiens zich paarde(n), en Europeanen en Aziaten dragen nog steeds ongeveer 2–4% neanderthaler-DNA. De nieuwe studie zoomde specifiek in op het X-chromosoom — dat biologisch gezien bij vrouwen twee keer voorkomt en bij mannen éénmaal naast een Y-chromosoom — en vond dat neanderthaler-DNA daar opvallend zeldzaam is. Twee mogelijke verklaringen waren denkbaar: ofwel was neanderthaler-DNA op het X-chromosoom oorspronkelijk aanwezig maar sterk nadelig (en daardoor door natuurlijke selectie verdwenen), ofwel kwam het er simpelweg nooit in terecht door een seksueel bevooroordeelde uitwisseling. Computermodellen en simulaties maken volgens de onderzoekers duidelijk dat vooral die tweede verklaring waarschijnlijk is: veel meer koppels bestonden uit neanderthalermannen met sapiensvrouwen dan andersom, waardoor de overdracht van neanderthaler-X-chromosomen naar de moderne mens beperkt bleef.

Waarom die seksuele voorkeur ontstond, blijft onopgelost. Mogelijke oorzaken zijn seksuele selectie, verschillen in bevolkingsgrootte en sociale structuren (bijvoorbeeld of vrouwen bij hun geboortegroep bleven), maar vooralsnog blijft het gissen. De bevinding past in een breder beeld waarin neanderthalers weliswaar kleinere, robuustere mensen waren met enkele onderscheidende lichaamskenmerken, maar ook cultuur, gereedschap en rituelen hadden — en dus niet de stereotype ‘aapachtige’ status verdienen. Hun uiteindelijke verdwijning wordt meestal toegeschreven aan demografische nadelen van kleine groepen, al circuleren ook hypotheses dat veelvuldig kruisen met Homo sapiens een rol heeft gespeeld. De nieuwe studie levert een stukje van die puzzel en legt nadruk op seks-biased admixture als belangrijke factor in ons gedeelde verleden met neanderthalers.