Dit zijn, wereldwijd, de hoeders van de Nederlandse taal - en ze doen het met liefde

In dit artikel:

In een lokaal van de Universiteit Gent debatteren veertien studenten Nederlands over de vraag of alle kinderen vanaf de basisschool verplicht tweetalig onderwijs zouden moeten volgen. De deelnemers komen onder meer uit China, Argentinië, Polen, de Verenigde Staten en Tsjechië. Ze verdelen zich in twee groepen en bereiden argumenten voor, waarna ze in het Nederlands met elkaar in discussie gaan.

Het debat maakt deel uit van een twee weken durende zomercursus van de Taalunie. Aan die cursus nemen ongeveer honderd studenten deel die in hun eigen land Nederlands studeren. Naast debat krijgen ze onder meer lessen literair vertalen en doen ze mee aan een taalolympiade. De Taalunie ondersteunt het Nederlands in Nederland, Vlaanderen, Suriname en andere landen en beheert ook de officiële spellinglijst.

De debatwedstrijd heeft geen winnaar. Het belangrijkste doel is dat studenten leren om complexe standpunten mondeling te formuleren en hun onzekerheid in het Nederlands te overwinnen. Tijdens de discussie botsen argumenten over de voordelen van vroeg tweedalig onderwijs met zorgen over de beheersing van de moedertaal en het behoud van identiteit.

De studenten hebben uiteenlopende redenen om Nederlands te leren. De Tsjechische Petra Luzova heeft familie in de omgeving van Antwerpen en wil met hen in het Nederlands kunnen praten. De Pool Michal Gulan is vooral gecharmeerd van de klank van de taal. De Duitse student Dean Klein combineert Nederlands met politieke vakken in zijn lerarenopleiding. Hij wijst ook op de economische banden tussen Nederland en Duitsland.

Hun studiekeuze wordt niet overal direct begrepen. In Polen leeft volgens de studenten het beeld dat Nederland vooral een bestemming is voor arbeidsmigranten. Ook bestaat er verwarring met Noorwegen. In Duitsland gaan sommigen ervan uit dat Nederlanders toch Duits spreken, terwijl Petra’s omgeving zich afvroeg waarom ze Nederlands zou leren als Nederlanders goed Engels spreken. Toch wordt de taal aan universiteiten op vrijwel alle continenten onderwezen, onder meer in Europa, Zuid-Afrika, Indonesië, Argentinië, de Verenigde Staten en Canada.

Volgens Gunther Van Neste, algemeen secretaris van de Taalunie, komen jaarlijks honderden studenten naar Vlaanderen of Nederland om hun kennis te verdiepen. De cursus levert niet alleen taalvaardigheid op, maar ook internationale contacten. Veel deelnemers worden later docent of hoogleraar Nederlands in hun eigen land. Van Neste ziet de studenten daarom als belangrijk voor de internationale toekomst van de taal.

Hij stelt dat het Nederlands in het buitenland populair blijft doordat Nederland en Vlaanderen economisch en internationaal gewicht hebben, onder meer als sterke exportregio’s. Kennis van de taal kan volgens hem zelfs commerciële samenwerking bevorderen. Tegelijkertijd schakelen Nederlanders en Vlamingen volgens hem vaak snel over op Engels wanneer iemand Nederlands probeert te spreken. Daarmee verliezen buitenlandse studenten de kans om hun taalvaardigheid in dagelijkse situaties te oefenen.

Die reflex wordt volgens Van Neste soms ingegeven door de behoefte om kosmopolitisch over te komen, maar kan ook betuttelend uitpakken. Buitenlandse studenten willen juist graag Nederlands spreken. Hoewel digitale vertaaltechnologie tijdens de coronapandemie de belangstelling voor talenstudies tijdelijk verminderde, ziet de Taalunie de laatste twee jaar een herstel. Technologie kan volgens Van Neste de menselijke betekenis, emotie en culturele nuance van taal niet volledig vervangen.