'Dit is natuurlijk het meest schokkende nieuws van de dag'

In dit artikel:

De ministerraad heeft een wetsvoorstel goedgekeurd dat de bevoegdheden van de AIVD en MIVD aanzienlijk uitbreidt en volgens critici de controle op de geheime diensten verzwakt. Als een land of organisatie, zoals Rusland, China of Iran, als tegenstander wordt aangewezen, zouden de diensten die partij een jaar lang mogen volgen, afluisteren en hacken zonder voor elke afzonderlijke actie opnieuw toestemming te vragen.

Ook digitale operaties worden versoepeld. In de eerste twee fasen van een hack zouden de diensten systemen mogen binnendringen en verkennen zonder voorafgaande goedkeuring van een toezichthouder. Pas bij ingrijpender vervolgstappen is controle vereist. Daarnaast kunnen personen, organisaties, financiële instellingen en onlineplatforms worden verplicht gegevens te verstrekken; weigering kan tot een gevangenisstraf leiden.

Het voorstel introduceert bovendien een vorm van staatsnoodrecht. In onduidelijk omschreven ‘buitengewone omstandigheden’ rond de nationale veiligheid zouden belangrijke verplichtingen vervallen, zelfs de plicht om mee te werken aan onderzoeken van de eigen toezichthouder. Critici waarschuwen dat de overheid daarmee grotendeels zelf bepaalt wanneer het toezicht buiten werking wordt gesteld.

Technisch expert en voormalig toezichthouder Bert Hubert stelt dat de uitbreiding van bevoegdheden samengaat met minder voorafgaande controle. Zo zou het aantal beoordelaars van tap- en hackverzoeken dalen van drie naar twee en kunnen meer verzoeken zonder toestemming vooraf worden uitgevoerd. Hij noemt de officiële presentatie van de nieuwe toezichtstructuur misleidend.

Verder mogen de diensten volgens het voorstel gegevens uitwisselen met private bedrijven. Daarbij blijft volgens de tekst onduidelijk met welke partijen informatie wordt gedeeld, op welke grond en wat er daarna mee gebeurt. Voormalig Europarlementariër Dorien Rookmaker noemt het voorstel daarom zeer zorgwekkend. De regering benadrukt juist dat de nationale veiligheid wordt versterkt en dat voldoende waarborgen blijven bestaan.